وعده ریلی که برگ برنده پزشکیان در برابر اردوغان است
تهران – خبرگزاری اقتصادی:
پروژه راهآهن رشت – آستارا به عنوان حلقه مفقوده کریدور بینالمللی شمال – جنوب، بار دیگر در کانون توجه قرار گرفته است. این مسیر ۱۶۲ کیلومتری که سالهاست در دستور کار قرار دارد، تکمیلکننده اتصال ایران به آذربایجان و روسیه است و میتواند امکان دسترسی مستقیم کشورمان به اروپا را بدون عبور از ترکیه فراهم آورد.
اهمیت استراتژیک پروژه
راهآهن رشت – آستارا یکی از مهمترین طرحهای حملونقلی ایران محسوب میشود. با بهرهبرداری از این خط، ارتباط مستقیم ریلی از ایران به مراکز مهم اقتصادی روسیه مانند مسکو و سنپترزبورگ برقرار خواهد شد. این اتصال نه تنها تجارت دو کشور را تسهیل میکند بلکه ظرفیتهای تازهای برای ترانزیت بار به اروپا ایجاد خواهد کرد. در شرایط کنونی، تنها مسیر ریلی ایران به اروپا از خاک ترکیه میگذرد و همین موضوع اهمیت افتتاح این خط را دوچندان میسازد.
سابقه و روند اجرایی
این پروژه از سالها پیش در دستور کار قرار گرفته اما پیشرفت آن به کندی صورت گرفته است. راهآهن قزوین – رشت در سال ۱۳۹۶ افتتاح شد، اما ادامه مسیر تا آستارا با مشکلاتی از جمله تأمین مالی و ملاحظات زیستمحیطی مواجه شد. بر اساس برآوردها، اجرای این پروژه نیازمند سرمایهگذاری نزدیک به یک میلیارد دلار است. در نهایت، با توافق ایران و روسیه، خط اعتباری ۱.۶ میلیارد دلاری از سوی طرف روس برای اجرای این طرح اختصاص یافت.
مراحل فعلی
در حال حاضر فاز نخست شامل طراحی مسیر و تملک اراضی آغاز شده است. کارشناسان تأکید دارند که اگرچه این پروژه دیر آغاز شده، اما به دلیل اهمیت استراتژیک، باید با سرعت بیشتری ادامه پیدا کند.
مشارکت روسیه
یکی از نکات مهم این پروژه، حضور روسیه به عنوان تأمینکننده مالی است. کارشناسان حملونقل میگویند بهترین حالت آن بود که روسیه بهطور مستقیم در این پروژه سرمایهگذاری میکرد تا تضمین بار در آینده نیز مطمئنتر باشد. با این حال، تخصیص خط اعتباری ۱.۶ میلیارد دلاری میتواند نقطه عطفی در اجرای این طرح باشد.
چالشهای فنی و زیستمحیطی
اجرای این مسیر با چالشهای فنی پیچیدهای مواجه است. در ابتدا قرار بود حدود ۴۰ کیلومتر از مسیر روی پل ساخته شود، اما بعدها این رقم به ۸۰ کیلومتر افزایش یافت. این تغییر، هزینهها و زمان اجرای پروژه را بهطور قابل توجهی افزایش داد. علاوه بر این، ملاحظات زیستمحیطی به ویژه در منطقه جنگلی گیسوم حساسیتهایی را به وجود آورده است.
ظرفیت حملونقل
به گفته حسن کریمنیا، کارشناس حملونقل و ترانزیت، ظرفیت طراحی راهآهن رشت – آستارا سالانه ۷ میلیون تن بار برآورد شده است. در مقابل، برآوردهای طرف روسی نشان میدهد که تقاضای حمل بار در این کریدور میتواند بین ۱۰ تا ۲۰ میلیون تن باشد. این اختلاف پیشبینیها نشاندهنده اهمیت بالای مسیر و لزوم افزایش ظرفیت در آینده است.
سایر مسیرهای ترانزیتی
در کنار این پروژه، ایران توسعه مسیرهای دیگری همچون سرخس، اینچهبرون، جلفا و همچنین حملونقل دریایی در دریای خزر را نیز دنبال میکند. این اقدامات در مجموع میتواند سهم ایران را از ترانزیت منطقهای افزایش دهد و کشور را به یکی از بازیگران اصلی کریدورهای حملونقل بینالمللی تبدیل کند.
پایانه ریلی آستارا
در شهر آستارا، پایانه ریلی با مشارکت جمهوری آذربایجان توسعه یافته است. اگرچه ظرفیت فعلی این پایانه کمتر از یک میلیون تن است، اما برنامههایی برای توسعه و افزایش این رقم در آینده وجود دارد. بهرهبرداری از راهآهن رشت – آستارا میتواند این پایانه را به مرکز مهمی برای تبادلات تجاری منطقهای تبدیل کند.
منافع مشترک
به گفته کارشناسان، تکمیل پروژه رشت – آستارا نه تنها برای ایران و روسیه، بلکه برای جمهوری آذربایجان و سایر همسایگان نیز منافع قابل توجهی به همراه خواهد داشت. این مسیر میتواند به گسترش تجارت منطقهای، افزایش ظرفیت ترانزیت و توسعه همکاریهای اقتصادی میان کشورهای عضو کریدور شمال – جنوب منجر شود.
زمانبندی احتمالی
بر اساس پیشبینیها، در صورت رفع موانع مالی و فنی، این خط ریلی طی سه تا چهار سال آینده به بهرهبرداری خواهد رسید. اگرچه این بازه زمانی طولانی به نظر میرسد، اما کارشناسان بر این باورند که با توجه به اهمیت استراتژیک پروژه، باید تلاش شود روند اجرا با سرعت بیشتری دنبال شود.
جایگزینی مسیر ترکیه
در شرایطی که مسیر کنونی ایران به اروپا از خاک ترکیه میگذرد، تکمیل راهآهن رشت – آستارا میتواند برگ برندهای برای ایران باشد. این مسیر ضمن کاهش وابستگی کشور به ترکیه، امکان دسترسی مستقیم به اروپا از طریق روسیه را فراهم میکند. این موضوع میتواند در مناسبات منطقهای ایران نقش مهمی ایفا کند و موقعیت کشور را در ترانزیت بینالمللی ارتقا دهد.
جمعبندی
پروژه راهآهن رشت – آستارا پس از سالها انتظار اکنون در مرحله اجرایی قرار گرفته است. این خط ریلی با طول ۱۶۲ کیلومتر، حلقه مفقوده کریدور بینالمللی شمال – جنوب محسوب میشود و تکمیل آن علاوه بر تسهیل مبادلات ایران و روسیه، ظرفیتهای تازهای برای اتصال مستقیم به اروپا ایجاد خواهد کرد. با وجود چالشهای فنی و مالی، تخصیص خط اعتباری روسیه و آغاز مراحل طراحی و تملک اراضی امیدواریها را برای تکمیل این پروژه افزایش داده است. آینده این طرح میتواند جایگاه ایران را در نقشه حملونقل بینالمللی به طور چشمگیری ارتقا دهد.
