پیشبینی افزایش ۵۰ درصدی تقاضای برق در خاورمیانه و شمال آفریقا
آژانس بینالمللی انرژی (IEA) اعلام کرد که مصرف برق در منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا از ابتدای قرن جدید تاکنون سه برابر شده و این منطقه به یکی از سریعترین مراکز رشد تقاضای برق در جهان تبدیل شده است.
به گزارش خبرنگار اقتصادی، آژانس بینالمللی انرژی در تازهترین گزارش خود با اشاره به رشد چشمگیر مصرف انرژی در کشورهای منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا (MENA) اعلام کرد که این رشد عمدتاً ناشی از افزایش جمعیت، رشد اقتصادی و گسترش شهرنشینی بوده است. در این گزارش آمده است که بخش بزرگی از افزایش مصرف برق در این کشورها به استفاده گسترده از سامانههای تهویه مطبوع اختصاص دارد که بهطور میانگین نزدیک به نیمی از اوج مصرف روزانه برق را تشکیل میدهد.
بر اساس این گزارش، آژانس بینالمللی انرژی پیشبینی کرده است که تقاضای برق در کشورهای خاورمیانه و شمال آفریقا تا سال ۲۰۳۵ میلادی با افزایش ۵۰ درصدی روبهرو شود. این رشد ناشی از عواملی همچون شهرنشینی، توسعه صنعتی، رشد جمعیت و افزایش دمای هوا در سالهای آینده عنوان شده است.
تغییر در ترکیب انرژی تولید برق منطقه
در این گزارش تأکید شده است که ترکیب انرژی تولید برق در منطقه طی یک دهه آینده تغییر اساسی خواهد داشت. گاز طبیعی و نفت همچنان سهم اصلی را در تولید برق این منطقه خواهند داشت، اما سهم نفت که در حال حاضر حدود ۲۰ درصد از کل تولید برق را تشکیل میدهد، تا سال ۲۰۳۵ به حدود پنج درصد کاهش مییابد. در مقابل، سهم انرژیهای تجدیدپذیر و هستهای در ترکیب تولید برق کشورهای منطقه بهطور چشمگیری افزایش پیدا خواهد کرد.
آژانس بینالمللی انرژی اعلام کرده است که ظرفیت تولید برق خورشیدی در خاورمیانه و شمال آفریقا تا سال ۲۰۳۵ حدود ۱۰ برابر افزایش یافته و به ۲۰۰ گیگاوات خواهد رسید. این رشد منجر به افزایش سهم انرژیهای تجدیدپذیر از شش درصد فعلی به حدود ۲۵ درصد از کل تولید برق منطقه خواهد شد. همچنین انتظار میرود توسعه انرژی هستهای در کشورهایی همچون امارات متحده عربی، مصر و ایران در سالهای آینده نقش پررنگتری در تولید برق منطقه ایفا کند.
اظهارات مدیر اجرایی آژانس بینالمللی انرژی
فاتح بیرول، مدیر اجرایی آژانس بینالمللی انرژی، در بخشی از این گزارش اظهار کرد: «مصرف برق در سراسر خاورمیانه و شمال آفریقا با سرعتی بیسابقه در حال افزایش است. این رشد عمدتاً ناشی از نیاز روزافزون به تهویه مطبوع و شیرینسازی آب در منطقهای گرم و کمآب است که همزمان شاهد افزایش جمعیت و گسترش فعالیتهای صنعتی است.»
او افزود: «این منطقه از آغاز قرن جدید تاکنون، پس از چین و هند، سومین نرخ رشد بزرگ در مصرف برق جهان را ثبت کرده است. برای پاسخ به این تقاضای فزاینده، پیشبینی میشود ظرفیت تولید برق منطقه در ده سال آینده بیش از ۳۰۰ گیگاوات افزایش یابد؛ این رقم معادل سه برابر ظرفیت فعلی تولید برق در عربستان سعودی است.»
افزایش سرمایهگذاری در گاز طبیعی مایع (LNG)
گزارش آژانس بینالمللی انرژی همچنین نشان میدهد که گاز طبیعی در سالهای آینده همچنان جایگاه خود را بهعنوان مهمترین منبع تولید برق در منطقه حفظ خواهد کرد و تا سال ۲۰۳۵ حدود نیمی از ترکیب انرژی منطقه را تشکیل خواهد داد.
در بخش دیگری از این گزارش آمده است که کشورهای بزرگ تولیدکننده انرژی در منطقه، از جمله عربستان سعودی، قطر و امارات متحده عربی، در حال اجرای سرمایهگذاریهای گسترده در حوزه گاز طبیعی مایع (LNG) هستند تا علاوه بر تأمین نیاز داخلی، حضور خود را در بازار جهانی انرژی تقویت کنند. بر اساس این گزارش، شرکتهای ملی نفت در این کشورها از جمله «آرامکوی» عربستان، شرکت ملی نفت ابوظبی (ADNOC) و «قطرانرژی» در دهه آینده ظرفیت تولید و تجارت الانجی خود را تقریباً دو برابر خواهند کرد.
به گفته کارشناسان آژانس، این اقدامها بخشی از راهبرد کلان کشورهای منطقه برای تنوعبخشی به منابع درآمدی و کاهش وابستگی به نفت خام محسوب میشود. در این گزارش آمده است که گاز طبیعی مایع، بهعنوان یکی از سوختهای گذار انرژی، همچنان از بالاترین حاشیه سود در میان کالاهای هیدروکربنی برخوردار است و در دهه آینده نیز روند رشد خود را حفظ خواهد کرد.
چالش تأمین برق در کشورهای بحرانزده منطقه
در عین حال، گزارش آژانس بینالمللی انرژی به مشکلات و ناترازی برق در برخی کشورهای خاورمیانه نیز اشاره کرده است. بر اساس این گزارش، چندین کشور از جمله عراق، سوریه، یمن، لبنان و سودان با بحرانهای مکرر کمبود برق روبهرو هستند. آژانس تأکید کرده است که این کشورها برای پاسخ به نیاز روزافزون برق، با محدودیتهای مالی و زیرساختی گستردهای مواجهاند.
در عراق، با وجود برخورداری از منابع غنی انرژی، شبکه برقرسانی همچنان ناپایدار است و خاموشیهای مکرر در دمای بالای ۵۰ درجه سانتیگراد مشکلات زیادی برای مردم ایجاد کرده است. آژانس بینالمللی انرژی تخمین زده است که تنها بین سالهای ۲۰۱۴ تا ۲۰۲۰، کمبود برق در عراق حدود ۱۰۰ میلیارد دلار زیان اقتصادی به همراه داشته است.
در لبنان نیز شهروندان سالهاست با تأمین متناوب برق روبهرو هستند و به ناچار از ژنراتورهای خصوصی برای تأمین برق مورد نیاز خود استفاده میکنند. در سوریه نیز ظرفیت تولید برق به کمتر از ۴۰ درصد سطح پیش از جنگ داخلی کاهش یافته و در لیبی تولید برق در طول جنگ داخلی تقریباً نصف شده است.
گسترش انرژیهای تجدیدپذیر در یمن
با وجود این چالشها، گزارش آژانس تأکید میکند که کشورهای منطقه از منابع فراوان انرژی تجدیدپذیر، بهویژه انرژی خورشیدی، برخوردارند. در بخشی از این گزارش آمده است که یمن در سالهای اخیر گامهای موثری در توسعه انرژی خورشیدی برداشته و اولین نیروگاه خورشیدی بزرگ خود با ظرفیت ۱۲۰ مگاوات در شهر عدن را در سال ۲۰۲۴ افتتاح کرده است. این پروژه که با سرمایهگذاری امارات متحده عربی اجرا شده، قادر است برق مورد نیاز ۱۵۰ تا ۱۷۰ هزار خانه را تأمین کند و وابستگی یمن به شبکههای سوختی را کاهش دهد.
به گزارش آژانس، سهم انرژی خورشیدی در ترکیب برق یمن در حال حاضر حدود ۱۰.۴ درصد است و پیشبینی میشود این رقم تا سال ۲۰۲۶ با اجرای فاز دوم نیروگاه عدن، دو برابر شود.
نتیجهگیری و تأکید بر توسعه پایدار
در پایان گزارش آمده است که رشد تقاضای برق در خاورمیانه و شمال آفریقا، در کنار چالشهای تأمین انرژی در برخی کشورها، فرصت تازهای برای سرمایهگذاری در حوزه انرژیهای تجدیدپذیر و فناوریهای کارآمد ایجاد کرده است. آژانس بینالمللی انرژی تاکید کرده است که تحقق اهداف توسعه پایدار در این منطقه، نیازمند برنامهریزی دقیق، سرمایهگذاری گسترده و همکاری منطقهای برای تأمین برق پایدار است.
