رد پای فرانسه در حیاط خلوت مسکو؛ گسترش حضور پاریس در ازبکستان
فرانسه از سال ۲۰۱۸ از طریق آژانس توسعه خود (AFD) پروژههای زیرساختی و توسعهای متعددی را در ازبکستان آغاز کرده است. کارشناسان اقتصادی معتقدند این اقدامات در کنار اهداف توسعهای، بخشی از سیاست کلان فرانسه برای گسترش نفوذ خود در آسیای میانه و ایجاد تعادل در برابر نفوذ تاریخی روسیه و چین محسوب میشود.
آغاز همکاری فرانسه و ازبکستان
آژانس توسعه فرانسه (AFD) نهادی دولتی است که رسماً با شعار توسعه پایدار، کاهش فقر و مقابله با تغییرات اقلیمی فعالیت میکند، اما در عمل به عنوان یکی از بازوهای سیاست خارجی و نفوذ اقتصادی فرانسه شناخته میشود. حضور AFD در ازبکستان از سال ۲۰۱۸ و همزمان با سیاست «درهای باز» دولت شوکت میرضیایف، رئیسجمهور این کشور، آغاز شد. این حضور بخشی از استراتژی گستردهتر پاریس برای حضور فعال در آسیای میانه و بهرهگیری از فرصتهای اقتصادی و ژئوپلیتیکی در منطقه است.
پروژههای اعلامشده AFD در ازبکستان
بر اساس گزارشها، AFD تاکنون در پروژههای مختلفی در ازبکستان مشارکت داشته است. این پروژهها شامل توسعه زیرساختهای آبیاری، نوسازی شبکههای آب و فاضلاب، حمایت از کشاورزی خرد، ارتقای بهرهوری انرژی در ساختمانها و کمکهای فنی در بخش انرژی بوده است.
از جمله پروژههای کلیدی که توسط AFD در ازبکستان اعلام شده میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- توسعه زیرساختهای آب و فاضلاب در نواوی، کیتب و شاهرسبز: این پروژه با همکاری اتحادیه اروپا و سرمایهگذاری حدود ۱۰۵ میلیون یورویی آغاز شده است. هدف آن بهبود سیستمهای جمعآوری و تصفیه فاضلاب و ارتقای ظرفیت نهادهای محلی است. بر اساس برآوردها، حدود ۱۷۰ هزار نفر از جمعیت این شهرها از این پروژه بهرهمند خواهند شد.
- پشتیبانی از دامداری پایدار برای کشاورزان خرد: این پروژه با کمک مالی ۷.۶ میلیون یورویی اتحادیه اروپا اجرا میشود. در چارچوب آن، سرمایهگذاریهای مالی و اقلیمی برای دامداران کوچک، بهویژه زنان و جوانان، فراهم شده تا بهرهوری اقتصادی افزایش یابد و مقاومت در برابر تغییرات اقلیمی تقویت شود.
- ارتقای بهرهوری انرژی در ساختمانها: در مارس ۲۰۲۵، AFD خط اعتباری و کمک فنی به ارزش ۳۰ میلیون یورو برای نوسازی سبز ساختمانها ایجاد کرد. این پروژه با همکاری شرکت ملی رهن مسکن ازبکستان اجرا میشود و هدف آن کاهش مصرف انرژی و افزایش بهرهوری است.
- پشتیبانی فنی در بخش انرژی: از سال ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۶ پروژهای با بودجه ۱.۵ میلیون یورویی در دست اجرا است که هدف آن اصلاح ساختارهای مالی و سیاستگذاری در بخش انرژی و افزایش شفافیت در این حوزه است.
- پروژههای مرتبط با دریای آرال: AFD مبلغ ۲ میلیون یورو کمک بلاعوض به صندوق بینالمللی نجات دریای آرال (IFAS) اختصاص داده است. همچنین پروژهای مشترک با اتحادیه اروپا برای بازسازی خاکهای اطراف دریای آرال در منطقه کاراکالپکستان آغاز شده است. این پروژه شامل کمک بلاعوض ۸.۸ میلیون یورویی اتحادیه اروپا و وام ۳۰ میلیون یورویی از سوی AFD و بانک سرمایهگذاری اروپا است.
اهداف حضور فرانسه در آسیای میانه
هرچند AFD بهطور رسمی اهدافی چون توسعه پایدار، مقابله با تغییرات اقلیمی و حمایت از حقوق بشر را دنبال میکند، اما تحلیلها نشان میدهد اهداف ژئوپلیتیکی و اقتصادی در اولویت قرار دارند.
مهمترین اهداف فرانسه در ازبکستان و آسیای میانه عبارتاند از:
- ایجاد تعادل در برابر نفوذ روسیه و چین: آسیای میانه بهطور سنتی تحت نفوذ روسیه و اخیراً چین بوده است. فرانسه تلاش میکند با حضور فعال در این منطقه، نقش متوازنکننده ایفا کند.
- دسترسی به منابع طبیعی و معادن: ازبکستان ذخایر غنی نفت، گاز، اورانیوم و فلزات دارد که برای فرانسه اهمیت استراتژیک دارد.
- ایجاد بازار برای شرکتهای فرانسوی: پروژههای توسعهای به شرکتهای فرانسوی امکان دسترسی به بازارهای جدید و افزایش صادرات را میدهد.
- تقویت قدرت نرم فرانسه: از طریق پروژههای آموزشی، فرهنگی و زیستمحیطی، فرانسه به دنبال ایجاد ذهنیت مثبت در میان مردم و مقامات ازبک است.
- ترویج ارزشهای غربی: فرانسه در قالب این همکاریها ارزشهایی همچون دموکراسی و شفافیت را نیز به منطقه منتقل میکند.
- افزایش وابستگی اقتصادی: سرمایهگذاری در زیرساختهای کلیدی مانند انرژی و آبرسانی باعث افزایش وابستگی اقتصادی ازبکستان به فرانسه و اتحادیه اروپا میشود.
پیامدهای اقتصادی و منطقهای
این اقدامات علاوه بر تأثیرات اقتصادی مستقیم، پیامدهای ژئوپلیتیکی مهمی نیز دارد. پروژههای زیرساختی و مالی AFD، جایگاه فرانسه را در میان کشورهای آسیای میانه تقویت میکند. در عین حال، این روند میتواند روابط سنتی ازبکستان با روسیه و چین را تحتتأثیر قرار دهد.
جمعبندی
حضور فرانسه در ازبکستان از طریق آژانس توسعه خود به پروژههای زیربنایی، انرژی، کشاورزی و محیط زیست گره خورده است. این پروژهها هرچند به نام توسعه پایدار و کاهش فقر معرفی میشوند، اما در عمل ابزاری برای افزایش نفوذ اقتصادی و سیاسی فرانسه در آسیای میانه هستند. به این ترتیب، فرانسه تلاش میکند با گسترش همکاریهای اقتصادی و ایجاد وابستگیهای زیرساختی، جایگاه خود را در منطقهای که به طور سنتی حیاط خلوت مسکو محسوب میشود، تثبیت کند.
