گمرک در خط مقدم مبارزه با پولشویی؛ از توسعه سامانههای نظارتی تا تجهیز بنادر به ایکسری
گمرک جمهوری اسلامی ایران در چارچوب یک برنامه سهساله، مأموریتهای گستردهای را در حوزه مبارزه با پولشویی و تأمین مالی تروریسم برعهده گرفته است. این برنامه با تمرکز بر توسعه سامانههای نظارتی، تقویت زیرساختهای کنترلی، اصلاح قوانین، ارتقای همکاریهای بیندستگاهی و گسترش تعاملات بینالمللی تدوین شده و اجرای آن از سوی گمرک در دستور کار قرار دارد.
به گزارش ایسنا، بر اساس این برنامه، گمرک موظف شده است سازوکار ارسال سامانهای گزارش ورود و خروج وجوه نقد بالاتر از آستانه تعیینشده، اسناد بانکی و اوراق بهادار بینام را از کلیه مبادی ورودی و خروجی کشور ایجاد کند. این گزارشها باید بهصورت برخط به مرکز اطلاعات مالی ارسال شود تا امکان رصد و پایش دقیق جریانهای مالی در مبادی رسمی کشور فراهم شود.
در همین راستا، ایجاد یک بانک اطلاعاتی جامع از ورود و خروج ارز و وجوه نقد از مبادی ورودی و خروجی کشور نیز پیشبینی شده است. این بانک اطلاعاتی شامل ثبت ارزش کل اظهارنامههای ارزی در گمرکات مرزی و همچنین ثبت ارزش وجوه توقیف یا مصادرهشده ناشی از قاچاق ارز خواهد بود. اجرای این بخش از برنامه با همکاری ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز، فرماندهی انتظامی جمهوری اسلامی ایران و بانک مرکزی انجام میشود.
در حوزه تبادل دادههای تجاری، گمرک جمهوری اسلامی ایران مکلف شده است اطلاعات کلیه کالاهای خارجی را بهصورت برخط در اختیار دستگاههای ذیربط قرار دهد. این اطلاعات شامل قیمت ریالی ترخیص کالا و سایر دادههای مورد نیاز زنجیره تجاری است و با هدف فراهمسازی امکان نظارت مؤثر وزارت صنعت، معدن و تجارت بر فرآیند واردات و جلوگیری از بیشاظهاری در اظهارنامههای گمرکی در نظر گرفته شده است.
در بخش زیرساختهای کنترلی، افزایش دقت در بازرسی محمولههای ورودی از دیگر محورهای اصلی این برنامه محسوب میشود. بر همین اساس، گمرک مکلف شده است طرح توجیهی استقرار دستگاههای ایکسری در بنادر کشور را تدوین و اجرا کند. تمرکز این طرح بر بازرسی محمولهها پس از تخلیه از شناور و پیش از ورود به انبارها قرار دارد تا کنترل دقیقتری بر محمولههای تجاری صورت گیرد.
همزمان، تجمیع اطلاعات اسکن گمرکات از طریق اجرای طرح یکپارچهسازی اطلاعات اسکن محمولههای تجاری در دستور کار قرار گرفته است. این اطلاعات در قالب سامانه شناسایی و مبارزه با کالای قاچاق ثبت و پردازش خواهد شد. همچنین تعیین تکلیف «نظام جامع اسکن محمولههای تجاری» بهعنوان نقشه راه تجهیز گمرکات کشور به دستگاههای ایکسری، از دیگر محورهای پیشبینیشده در این برنامه است.
در بخش فناوری و تولید داخلی، رفع موانع پیشروی گمرک بهعنوان مجری پروژههای فناورانه مورد توجه قرار گرفته است. بر این اساس، امکان انعقاد قرارداد تولید ایکسری کامیونی با شرکتهای دانشبنیان با همکاری معاونت علمی و فناوری ریاستجمهوری و مرکز ملی مطالعات، پایش و بهبود محیط کسبوکار پیشبینی شده است. هدف از این اقدام، توسعه ظرفیتهای داخلی و کاهش وابستگی به تجهیزات وارداتی عنوان شده است.
علاوه بر این، تجهیز گمرکات کشور به ابزارها و فناوریهای پیشرفته برای شناسایی و کشف اسکناس، حوالهها، اسناد و اوراق شبهنقد که از طریق وسایط نقلیه و کانتینرهای باری جابهجا میشوند، در دستور کار قرار دارد. این بخش از برنامه با همکاری سازمان برنامه و بودجه کشور اجرا خواهد شد و تأمین منابع مالی و تجهیزاتی آن از مسیرهای پیشبینیشده انجام میشود.
در حوزه حقوقی و مقرراتی، اصلاح قانون امور گمرکی و قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز از دیگر تکالیف تعیینشده برای گمرک در این برنامه است. هدف از این اصلاحات، ایجاد بازدارندگی مؤثر در برابر ارائه اظهارنامههای خلاف واقع گمرکی و جرمانگاری صریح این تخلفات عنوان شده است. این اصلاحات با همکاری ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز دنبال میشود.
همچنین دقت مستمر در ارزشگذاری اقلام صادراتی از طریق رصد زنجیره تجاری، بهمنظور جلوگیری از کماظهاری در صادرات، از دیگر مأموریتهای گمرک در چارچوب این برنامه محسوب میشود. این اقدام با هدف افزایش شفافیت در مبادلات تجاری و کاهش تخلفات ارزی در بخش صادرات انجام خواهد شد.
در بخش ارتقای ظرفیتهای تخصصی، گمرک جمهوری اسلامی ایران اخذ کمکهای فنی و آموزشی از سازمانهای منطقهای و بینالمللی مرتبط را در دستور کار قرار داده است. از جمله این نهادها، سازمان جهانی گمرک است که همکاری با آن بهمنظور تقویت نظام مبارزه با پولشویی و تأمین مالی تروریسم پیشبینی شده است.
بر اساس اعلام گمرک، اجرای این مأموریتها با هدف افزایش شفافیت تجاری، پیشگیری از تخلفات ارزی، مقابله مؤثر با قاچاق کالا و ارز و کنترل جرایم مالی در مبادی ورودی و خروجی کشور انجام میشود. این اقدامات در چارچوب سیاستهای کلان کشور و با همکاری دستگاههای اجرایی و نهادهای ذیربط دنبال خواهد شد.
گمرک جمهوری اسلامی ایران اعلام کرده است که اجرای برنامه سهساله مبارزه با پولشویی و تأمین مالی تروریسم بهصورت مرحلهای انجام میشود و نتایج آن در قالب گزارشهای دورهای در اختیار مراجع ذیصلاح قرار خواهد گرفت. این برنامه بخشی از رویکرد کلان کشور در حوزه شفافسازی اقتصادی و تقویت نظارت بر جریانهای مالی و تجاری به شمار میرود.
