تغییر دهک یارانهای برخی خانوارها بدون افزایش دارایی؛ ملاک جدید بر اساس هزینه ماهانه
برخی از خانوارهای یارانهبگیر طی روزهای اخیر با تغییر ناگهانی دهک خود مواجه شدهاند؛ تغییری که در مواردی بدون افزایش محسوس دارایی یا درآمد اتفاق افتاده و منجر به انتقال افراد به دهکهای بالاتر و حتی حذف یارانه شده است. گزارشهای منتشرشده نشان میدهد معیار جدید دهکبندی، بیش از گذشته بر میزان هزینهکرد ماهانه خانوارها متمرکز شده است.
به گزارش منابع رسمی، در روزهای اخیر تعدادی از یارانهبگیران اعلام کردهاند که دهک آنها بدون تغییر در وضعیت دارایی یا درآمد، از دهکهای میانی به دهکهای بالاتر منتقل شده است. برخی از این افراد عنوان کردهاند که دهک آنها از ۷ به ۹ یا از ۸ به ۱۰ تغییر یافته و در نتیجه یارانه نقدی آنها قطع شده است. این موضوع در حالی مطرح میشود که بسیاری از این خانوارها اعلام کردهاند در ماههای گذشته هیچ خرید عمده یا افزایش درآمدی نداشتهاند.
در سالهای گذشته، معیارهای حذف یارانه بیشتر بر شاخصهایی مانند میزان درآمد، گردش حساب بانکی، مالکیت خودرو و املاک متمرکز بود. با این حال، این شیوه همواره با انتقادهایی روبهرو بوده است؛ زیرا در برخی موارد خانوارهای کمدرآمد یا حتی مددجویان نهادهای حمایتی نیز به دلیل برخی شاخصهای مالی در دهکهای بالا قرار میگرفتند.
بر اساس رویکرد جدید، شاخص هزینهکرد ماهانه به عنوان یکی از معیارهای اصلی دهکبندی خانوارها مورد استفاده قرار گرفته است. طبق اعلام مسئولان حوزه رفاه، اگر سرانه هزینه ماهانه هر فرد از حد مشخصی فراتر برود، آن خانوار در دهکهای بالاتر طبقهبندی میشود و ممکن است از فهرست یارانهبگیران حذف شود. بر اساس اطلاعات منتشرشده، این سقف در حال حاضر حدود ۱۰ میلیون تومان برای هر نفر در ماه در نظر گرفته شده است.
در همین حال، مسئولان وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی اعلام کردهاند که حذف یارانه برخی گروهها، حتی در صورت قرار گرفتن در دهکهای بالا، امکانپذیر نیست. بر اساس اعلام رسمی، خانوارهای دارای بیماران خاص، معلولان و مددجویان نهادهای حمایتی همچنان مشمول دریافت یارانه خواهند بود و از این فرآیند حذف مستثنا هستند.
همچنین در آییننامههای مربوط به شناسایی دهکهای پردرآمد، چند شاخص اصلی برای تشخیص خانوارهای ثروتمند در نظر گرفته شده است. این شاخصها شامل مالکیت املاک و مستغلات با ارزش بالا، در اختیار داشتن خودروهای گرانقیمت، سطح درآمد خانوار، میزان خرید و تراکنشهای مالی، تعداد سفرهای خارجی و وضعیت اقامت در خارج از کشور است. این شاخصها بهصورت ترکیبی برای تعیین دهک اقتصادی خانوارها مورد استفاده قرار میگیرد.
با وجود این شاخصها، تمرکز اخیر بر معیار هزینه ماهانه باعث شده برخی خانوارها بدون افزایش دارایی یا درآمد، در دهکهای بالاتر قرار گیرند. به گفته مسئولان، دهکبندی فرآیندی مستمر است و تغییر در ساختار خانوارها، ازدواج، طلاق، تولد، فوت یا تغییرات مالی میتواند موجب جابهجایی دهک شود. بر اساس آمارها، روزانه هزاران تغییر در ساختار خانوارها ثبت میشود و همین موضوع در بهروزرسانی دهکها اثرگذار است.
آمارهای رسمی نشان میدهد تعداد یارانهبگیران در کشور طی دو سال گذشته کاهش یافته است. در مقطعی حدود ۸۰ میلیون نفر یارانه نقدی دریافت میکردند، اما این رقم در ماههای اخیر به حدود ۷۰ میلیون نفر رسیده است. از این تعداد، حدود ۲۷ میلیون نفر در دهکهای اول تا سوم و بیش از ۴۰ میلیون نفر در دهکهای چهارم تا نهم قرار دارند. این در حالی است که طی یک سال گذشته چند میلیون نفر از فهرست یارانهبگیران خارج شدهاند.
در حال حاضر دولت به دهکهای اول تا سوم ماهانه ۴۰۰ هزار تومان و به دهکهای چهارم تا نهم ماهانه ۳۰۰ هزار تومان به ازای هر نفر یارانه نقدی پرداخت میکند. یارانه دهکهای اول تا سوم در میانه هر ماه و یارانه سایر دهکها در روزهای پایانی ماه واریز میشود.
مسئولان تأکید کردهاند که خانوارهایی که نسبت به دهکبندی خود معترض هستند، میتوانند درخواست بررسی مجدد ثبت کنند. برای این منظور سامانههای مشخصی از سوی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی معرفی شده و امکان ثبت اعتراض به صورت اینترنتی یا تلفنی فراهم شده است.
بر اساس اعلام سازمان هدفمندی یارانهها، فرآیند ورود و خروج افراد از فهرست یارانهبگیران بهصورت مستمر انجام میشود و هیچ محدودیتی برای ثبت اعتراض وجود ندارد. به گفته مسئولان، دهکبندی خانوارها بهطور دورهای بهروزرسانی میشود و در صورت تغییر شرایط اقتصادی خانوار، امکان بازگشت به دهکهای پایینتر نیز وجود دارد.
با اجرای معیارهای جدید دهکبندی، موضوع تغییر دهک بدون افزایش دارایی به یکی از موضوعات مطرح در میان یارانهبگیران تبدیل شده است. مسئولان تأکید دارند که معیارهای جدید با هدف شناسایی دقیقتر وضعیت اقتصادی خانوارها و هدایت منابع یارانهای به دهکهای پایینتر اجرا میشود و فرآیند بررسی و اصلاح دهکها همچنان ادامه خواهد داشت.
