چشمانتظاری ۲۰ ساله برای پیوند ریلی ایران و عراق
بغداد – خبرگزاری اقتصادی:
پروژه راهآهن شلمچه–بصره پس از چند دهه انتظار، بار دیگر در کانون توجه ایران و عراق قرار گرفته است. این خط ریلی که از سالها پیش در دستور کار دو کشور بوده، بهعنوان مسیری استراتژیک میتواند معادلات تجاری، مسافری و ترانزیتی را در منطقه دگرگون کند.
سابقه طولانی پروژه
طرح اولیه اتصال ریلی ایران و عراق از مسیر شلمچه–بصره به پیش از انقلاب اسلامی بازمیگردد. فاز اجرایی این پروژه نیز حدود ۲۰ سال پیش آغاز شد اما به دلایل مختلف از جمله مشکلات مالی، موانع اجرایی و شرایط سیاسی متوقف یا کند شد. اکنون بار دیگر مقامات دو کشور تأکید کردهاند که تکمیل این پروژه در اولویت قرار دارد.
اهمیت اقتصادی برای ایران و عراق
برآوردها نشان میدهد حجم مبادلات اقتصادی میان ایران و عراق در حال حاضر بیش از ۱۲ میلیارد دلار است. با این حال، نبود زیرساختهای حملونقل ریلی مناسب یکی از موانع افزایش این رقم محسوب میشود. کارشناسان میگویند با بهرهبرداری از خط ریلی شلمچه–بصره، بخشی از حملونقل جادهای جای خود را به مسیر ایمنتر و کمهزینهتر ریلی خواهد داد و همین امر موجب افزایش سهم دو کشور از بازارهای منطقهای میشود.
فراتر از جابهجایی مسافر
کارکرد این خط ریلی تنها محدود به انتقال زائران و مسافران نخواهد بود. در کنار تسهیل سفرهای زیارتی، درمانی و گردشگری، ظرفیت اصلی این پروژه در توسعه حملونقل کالا نهفته است. اتصال مستقیم ایران به بصره و سپس به شبکه ریلی عراق، امکان انتقال سریعتر و ارزانتر محصولات ایرانی به بازارهای عراق را فراهم میسازد. عراق نیز با استفاده از این مسیر میتواند مسیر تازهای برای صادرات و واردات خود به کشورهای همسایه پیدا کند.
اظهارنظر کارشناسان عراقی
یک کارشناس حملونقل عراقی به نام حسون تأکید کرده است که کارکرد اولیه خط شلمچه–بصره در عراق عمدتاً برای جابهجایی مسافر تعریف شده است، اما اهمیت واقعی آن در نقش این مسیر بهعنوان محور اصلی تجارت و انتقال کالا دیده میشود. وی افزود که توسعه این پروژه میتواند عراق را به مرکز ترانزیت منطقهای تبدیل کند.
مسیر ریلی خانقین
در کنار مسیر شلمچه–بصره، خط ریلی خانقین نیز از اهمیت بالایی برخوردار است. این مسیر ایران را مستقیماً به مرکز عراق متصل میکند و به گفته کارشناسان حتی میتواند از نظر استراتژیک در اولویت بالاتری نسبت به مسیر جنوبی قرار گیرد. خانقین به دلیل نزدیکی به بغداد، امکان دسترسی مستقیم به پایتخت عراق را فراهم میکند و نقش مهمی در گسترش همکاریهای اقتصادی خواهد داشت.
یکپارچگی شبکه ریلی دو کشور
در صورت تکمیل خطوط شلمچه–بصره و خانقین، شبکه ریلی مشترک ایران و عراق قادر خواهد بود شمال، مرکز و جنوب عراق را بهطور یکپارچه به مرزهای ایران متصل کند. این یکپارچگی میتواند به تقویت صادرات ایران، تسهیل واردات عراق و توسعه همکاریهای منطقهای منجر شود.
همافزایی با حملونقل جادهای
مزیت دیگر این پروژهها، ایجاد همافزایی میان حملونقل ریلی و جادهای است. عراق اخیراً به پیمان بینالمللی حملونقل جادهای (TIR) پیوسته است؛ اقدامی که عبور کالا از مرزها را آسانتر میکند. ترکیب توسعه ریلی با این پیمان بینالمللی میتواند زیرساختهای لجستیکی عراق را متحول کرده و فرصتهای تازهای برای همکاری با ایران ایجاد کند.
پیامدهای سیاسی و امنیتی
توسعه این پروژه علاوه بر منافع اقتصادی، پیامدهای سیاسی و امنیتی نیز در پی خواهد داشت. اتصال پایدار دو کشور از طریق خطوط ریلی میتواند وابستگی متقابل اقتصادی را افزایش داده و همگرایی منطقهای را تقویت کند. این وابستگی اقتصادی بیشتر، به گفته کارشناسان، میتواند عاملی برای کاهش تنشهای احتمالی در آینده باشد و روابط تهران–بغداد را پایدارتر سازد.
وعده مقامات ایرانی
به گزارش رسانههای رسمی، فرزانه صادق، وزیر راه و شهرسازی ایران، در بازدید اخیر خود از عراق وعده داد که پل ریلی این پروژه تا پیش از اربعین سال ۱۴۰۵ به بهرهبرداری برسد. وی همچنین از پیشرفت قابلتوجه در عملیات مینروبی بخش عراقی مسیر خبر داد و تأکید کرد پایانه مسافری شلمچه تا پایان سال جاری آماده افتتاح خواهد شد.
چالشهای اجرایی
با وجود وعدههای مسئولان، کارشناسان حوزه حملونقل معتقدند تحقق این اهداف تنها در صورتی ممکن است که وزارت راه پروژه را در صدر اولویتهای اجرایی خود قرار دهد. تجربه سالهای گذشته نشان داده است که نبود پیگیری مستمر و مشکلات مالی بارها روند اجرای این طرح را کند کرده است.
اهمیت پل بر اروند
یکی از بخشهای مهم این پروژه، احداث پل بر روی رودخانه اروند است. این پل که مسیر ریلی ایران را به خاک عراق متصل میکند، از نظر مهندسی و فنی اهمیت زیادی دارد. طراحی آن باید به گونهای باشد که امکان عبور کشتیها نیز فراهم شود. اجرای این بخش از پروژه همواره بهعنوان یکی از چالشهای اصلی مطرح بوده است.
هزینههای پروژه
برآورد اولیه نشان میدهد اجرای کامل خط ریلی شلمچه–بصره به سرمایهای بالغ بر صدها میلیون دلار نیاز دارد. بخشی از هزینهها مربوط به احداث پل، بخشی برای زیرسازی و روسازی مسیر و بخش دیگری نیز برای تجهیزات و ایستگاهها در نظر گرفته شده است. عراق نیز برای تکمیل بخشهای داخلی خود نیازمند سرمایهگذاری خارجی و همکاری با پیمانکاران بینالمللی است.
جمعبندی
پروژه راهآهن شلمچه–بصره پس از سالها انتظار در آستانه ورود به مراحل نهایی قرار دارد. این خط ریلی میتواند علاوه بر تسهیل سفرهای زیارتی و گردشگری، به شریان اصلی تجارت و صادرات منطقهای تبدیل شود. کارشناسان میگویند بهرهبرداری از این مسیر میتواند سطح مبادلات اقتصادی دو کشور را به میزان قابل توجهی افزایش دهد. با این حال، تحقق این اهداف نیازمند پیگیری جدی و تأمین مالی پایدار است. آینده این پروژه میتواند سرنوشت روابط اقتصادی ایران و عراق را برای دهههای آینده رقم بزند.
