بروزرسانی زمان خانهدار شدن در ایران
بررسی گزارشهای منتشرشده از مراجع آماری و دادههای رسمی بازار مسکن نشان میدهد فاصله میان قیمت واحدهای مسکونی و سطح درآمد خانوارها همچنان در حال افزایش است و این موضوع بر مدتزمان انتظار خانوارها برای خرید مسکن تأثیر گذاشته است. تازهترین اطلاعات موجود حاکی از آن است که رشد قیمت مسکن در سالهای اخیر، در مقایسه با رشد درآمد خانوارها، باعث طولانیتر شدن مسیر خانهدار شدن بخش قابل توجهی از متقاضیان شده است.
بر اساس دادههای منتشرشده از سوی نهادهای آماری، متوسط قیمت هر متر مربع واحد مسکونی در مناطق شهری کشور طی سال ۱۴۰۴ به سطوح بالاتری نسبت به سالهای قبل رسیده است. گزارشها نشان میدهد این افزایش قیمت در شهرهای بزرگ، بهویژه تهران، با شدت بیشتری مشاهده شده و هزینه خرید مسکن برای خانوارهای با درآمد متوسط را افزایش داده است.
مطابق اطلاعات موجود، قیمت هر متر مربع مسکن در برخی مناطق شهری به حدود ۵۰ میلیون تومان رسیده است. در چنین شرایطی، خرید یک واحد مسکونی با متراژ متوسط نیازمند تأمین منابع مالی قابل توجهی است که برای بسیاری از خانوارها، بدون پسانداز بلندمدت امکانپذیر نیست. بر این اساس، محاسبات مبتنی بر دادههای درآمدی نشان میدهد حتی در حالت ایدهآل، تأمین هزینه خرید مسکن در شهرهای بزرگ نیازمند زمان طولانی است.
گزارشهای آماری حاکی از آن است که برای خرید یک واحد مسکونی با متراژ حدود ۷۵ متر مربع در تهران، با فرض درآمد متوسط ماهانه خانوار، در صورتی که کل درآمد به پسانداز اختصاص یابد، چندین سال زمان برای جمعآوری مبلغ مورد نیاز لازم خواهد بود. این برآوردها بر پایه میانگین قیمتهای اعلامشده و سطح درآمدهای رسمی انجام شده است.
با این حال، دادههای موجود نشان میدهد در شرایط واقعی، خانوارها قادر نیستند تمام درآمد خود را به پسانداز اختصاص دهند. بخش قابل توجهی از درآمد خانوارها صرف هزینههای جاری از جمله مسکن، خوراک، حملونقل، آموزش و درمان میشود. بر همین اساس، با فرض پسانداز بخشی از درآمد، مدت انتظار برای خرید مسکن افزایش مییابد.
بررسیها نشان میدهد در صورتی که خانوارها بتوانند تنها ۱۵ تا ۲۰ درصد از درآمد خود را به پسانداز اختصاص دهند، زمان مورد نیاز برای خانهدار شدن در شهرهایی مانند تهران به چند دهه میرسد. این وضعیت برای خانوارهای ساکن مراکز استانها با سطح قیمت پایینتر نیز وجود دارد، هرچند مدت انتظار در این شهرها کوتاهتر از تهران برآورد میشود.
بر اساس اطلاعات منتشرشده، در شهرهایی مانند مشهد و اصفهان که متوسط قیمت هر متر مربع مسکن پایینتر از تهران گزارش شده است، خرید یک واحد مسکونی با متراژ حدود ۷۰ متر مربع، با فرض پسانداز محدود سالانه، همچنان نیازمند سالهای طولانی پسانداز است. این دادهها نشان میدهد شکاف میان قیمت مسکن و توان مالی خانوارها محدود به پایتخت نیست و در سایر شهرهای بزرگ نیز مشاهده میشود.
گزارشها همچنین حاکی از آن است که وضعیت برای خانوارهایی با سطح درآمد پایینتر و توان پسانداز محدودتر، دشوارتر است. در مواردی که خانوارها تنها درصد کمی از درآمد خود را به پسانداز اختصاص میدهند، مدت انتظار برای ورود به بازار مسکن بهطور قابل توجهی افزایش مییابد. این موضوع بهویژه برای گروههایی مانند کارگران و کارمندان با درآمد ثابت بیشتر مطرح شده است.
بررسی روندهای آماری نشان میدهد از میانه دهه ۱۳۹۰ تاکنون، قیمت مسکن در کشور با نرخ بالاتری نسبت به رشد درآمد خانوارها افزایش یافته است. دادههای مقایسهای نشان میدهد درصد افزایش قیمت مسکن در این دوره زمانی بهمراتب بیشتر از درصد افزایش متوسط درآمد بوده است. این اختلاف رشد، یکی از عوامل مؤثر بر افزایش دوره انتظار برای خرید مسکن عنوان میشود.
در همین حال، گزارشهای منتشرشده حاکی از آن است که بازار مسکن در سالهای اخیر تحت تأثیر عوامل مختلفی از جمله نوسانات اقتصادی، تغییرات هزینه ساخت، وضعیت عرضه و تقاضا و شرایط مالی خانوارها قرار داشته است. این عوامل در کنار یکدیگر بر قیمت نهایی واحدهای مسکونی اثر گذاشتهاند.
بر اساس دادههای موجود، برخی گزارشها به نقش سیاستهای حمایتی و تسهیلات بانکی در کاهش فشار هزینهای خرید مسکن اشاره کردهاند. در عین حال، اطلاعات منتشرشده نشان میدهد دسترسی به تسهیلات مسکن و شرایط بازپرداخت آن، همچنان یکی از موضوعات مورد توجه متقاضیان است.
گزارشهای آماری همچنین نشان میدهد افزایش عرضه واحدهای مسکونی و اجرای برنامههای مرتبط با ساختوساز، بهعنوان بخشی از سیاستهای اعلامشده در حوزه مسکن مطرح شده است. با این حال، اثرگذاری این برنامهها بر کاهش فاصله میان قیمت مسکن و درآمد خانوارها، نیازمند بررسی روندهای آتی است.
در مجموع، دادههای موجود بیانگر آن است که مدتزمان انتظار برای خانهدار شدن خانوارهای ایرانی، بهویژه در شهرهای بزرگ، افزایش یافته و این موضوع به یکی از شاخصهای مهم در بررسی وضعیت بازار مسکن تبدیل شده است. بر اساس گزارشهای منتشرشده، وضعیت بازار مسکن و توان مالی خانوارها همچنان در حال رصد است و اطلاعات جدید در این حوزه بهصورت دورهای منتشر میشود.
