فرانکو مودیلیانی؛ اقتصاددان نوبلیست و نظریهپرداز چرخه عمر
مقدمه
۲۵ سپتامبر ۲۰۰۳ یادآور درگذشت یکی از بزرگترین اقتصاددانان قرن بیستم است؛ فرانکو مودیلیانی (Franco Modigliani). او اقتصاددان ایتالیایی–آمریکایی و برنده جایزه نوبل اقتصاد سال ۱۹۸۵ بود که با ارائه نظریههای نوین درباره پسانداز، مصرف و بازارهای مالی تأثیری عمیق بر علم اقتصاد و سیاستگذاریهای اقتصادی گذاشت. در این مقاله به زندگی، اندیشهها و آثار ماندگار این دانشمند بزرگ میپردازیم.
زندگی و مسیر علمی
مودیلیانی در سال ۱۹۱۸ در رم ایتالیا به دنیا آمد. با شدت گرفتن فاشیسم در ایتالیا، او به ایالات متحده مهاجرت کرد و تحصیلاتش را در دانشگاه نیو اسکول و سپس دانشگاه کلمبیا ادامه داد. بعدها به یکی از برجستهترین اساتید اقتصاد در مؤسسه فناوری ماساچوست (MIT) تبدیل شد و نسلهای زیادی از اقتصاددانان برجسته را تربیت کرد. زندگی علمی او سرشار از تلاش برای درک رفتار واقعی افراد و شرکتها در بازارهای مالی بود.
نظریه چرخه عمر (Life-Cycle Hypothesis)
یکی از مهمترین دستاوردهای مودیلیانی، فرضیه چرخه عمر است. او توضیح داد که خانوارها مصرف و پسانداز خود را نه فقط بر اساس درآمد جاری، بلکه با در نظر گرفتن کل طول عمرشان تنظیم میکنند.
- افراد در جوانی، معمولاً درآمد کمتری دارند و حتی برای تأمین نیازها، وام میگیرند.
- در میانسالی، وقتی درآمد افزایش پیدا میکند، شروع به پسانداز میکنند.
- در دوران بازنشستگی، افراد از پساندازهای خود برای تأمین زندگی استفاده میکنند.
این نظریه به سیاستگذاران کمک کرده است تا رفتار پسانداز خانوارها و اثرات تغییرات جمعیتی بر اقتصاد کلان را بهتر درک کنند. به عنوان نمونه، جوامعی که جمعیت سالمند بیشتری دارند، الگوهای مصرف و پسانداز متفاوتی را تجربه میکنند.
نظریه مودیلیانی–میلر (Modigliani–Miller Theorem)
مودیلیانی به همراه مرتون میلر یکی دیگر از نظریههای مشهور اقتصاد مالی را ارائه داد که بعدها به «قضیه مودیلیانی–میلر» معروف شد. این نظریه نشان میدهد که در شرایط ایدهآل، ترکیب بدهی و سهام در ساختار سرمایه یک شرکت تأثیری بر ارزش کلی آن ندارد.
این دیدگاه پایهای برای توسعه نظریههای مالی شرکتی شد و درک ما را از تصمیمات سرمایهگذاری و تأمین مالی شرکتها دگرگون کرد.
جایزه نوبل اقتصاد
در سال ۱۹۸۵، آکادمی سلطنتی علوم سوئد جایزه نوبل اقتصاد را به فرانکو مودیلیانی اعطا کرد. دلیل این انتخاب، تحلیلهای بنیادی او درباره رفتار پسانداز خانوار و بازارهای سرمایه بود. این جایزه، نقطه اوج فعالیتهای علمی او به شمار میرود و جایگاهش را در تاریخ علم اقتصاد تثبیت کرد.
تأثیر بر اقتصاد معاصر
نظریههای مودیلیانی نه تنها جنبه علمی داشتند، بلکه اثرات عملی مهمی هم در سیاستگذاری اقتصادی داشتند:
- بانکهای مرکزی با استفاده از فرضیه چرخه عمر، اثر تغییرات نرخ بهره بر الگوی پسانداز و مصرف خانوار را بررسی میکنند.
- سیاستهای بازنشستگی و تأمین اجتماعی در بسیاری از کشورها بر اساس یافتههای او طراحی یا اصلاح شدهاند.
- شرکتها و بازارهای سرمایه نیز از نظریه مودیلیانی–میلر برای تصمیمگیریهای مالی استفاده میکنند.
در حقیقت، بسیاری از مباحث اقتصاد کلان مدرن و تحلیلهای بازار مالی، ریشه در آثار این اقتصاددان بزرگ دارند.
میراث علمی و درگذشت
فرانکو مودیلیانی در ۲۵ سپتامبر ۲۰۰۳ درگذشت. اما میراث علمی او همچنان زنده است و آثارش در دانشگاهها، سیاستگذاریها و حتی در زندگی روزمره افراد قابل مشاهده است. هر بار که به موضوعاتی مانند پسانداز خانوار، نظام بازنشستگی یا ساختار سرمایه شرکتها فکر میکنیم، در واقع از اندیشههای مودیلیانی بهره میبریم.
جمعبندی
فرانکو مودیلیانی با نظریههای ماندگارش، دریچهای تازه برای فهم اقتصاد باز کرد. او نشان داد که اقتصاد تنها معادلات خشک ریاضی نیست، بلکه به شدت با زندگی روزمره افراد گره خورده است. یاد او در تاریخ اقتصاد جاودانه خواهد ماند و تقویم تاریخ، ۲۵ سپتامبر را همواره به یاد درگذشت این اقتصاددان نوبلیست ثبت خواهد کرد.
