لحظه جهانی یورو در خطر؛ اختلافات سیاسی اروپا مانع از تقویت واحد پولی
یورو، واحد پولی مشترک ۲۰ کشور عضو اتحادیه اروپا که در جیب ۳۵۰ میلیون شهروند اروپایی جریان دارد، این روزها با چالشهای تازهای روبهرو شده است. اگرچه سیاستهای اقتصادی آمریکا و تنشهای ناشی از رویکرد دولت جدید این کشور، فرصتی کمنظیر برای تقویت نقش جهانی یورو ایجاد کرده بود، اما اختلافات سیاسی و اولویتهای متفاوت کشورهای اروپایی باعث شده این فرصت در آستانه از دست رفتن قرار گیرد.
سخنان لاگارد و مفهوم «لحظه جهانی یورو»
در ماه مه گذشته، «کریستین لاگارد»، رئیس بانک مرکزی اروپا، در سخنرانیای در برلین از رهبران اروپایی خواست تا از شرایط موجود برای تقویت جایگاه جهانی یورو استفاده کنند. او این مقطع را «لحظه جهانی یورو» توصیف کرد و تأکید داشت که اروپا باید از این فرصت برای افزایش نفوذ واحد پولی خود در مبادلات مالی و ذخایر ارزی جهان بهره ببرد.
این درخواست لاگارد بر پایه پیشنهادهایی بود که سال گذشته توسط «ماریو دراگی»، رئیس پیشین بانک مرکزی اروپا، مطرح شده بود. دراگی در گزارشی خواستار اصلاحات گسترده در نظام مالی اروپا برای تقویت یورو شده بود.
فرصت از دست رفته در سایه بحرانها
چهار ماه پس از سخنرانی لاگارد و یک سال پس از گزارش دراگی، بسیاری از مقامهای اروپایی و تحلیلگران معتقدند که اختلافات سیاسی داخلی و بحرانهای متعدد، مسیر این اصلاحات را مسدود کرده است. بر اساس مصاحبههای رویترز با بیش از ۱۲ مقام ارشد منطقه یورو و بانکداران، تلاشهای بانک مرکزی اروپا برای تقویت موقعیت یورو در عرصه جهانی با کندی و بیعملی مواجه شده است.
بحران اوکراین، مقابله با سیاستهای تجاری آمریکا و مسائل داخلی کشورهای عضو از جمله عواملی هستند که مانع از تمرکز اروپا بر موضوع یورو شدهاند.
موانع در مسیر تقویت یورو
به گفته منابع مطلع، طرحهایی که میتوانستند جذابیت یورو برای سرمایهگذاران را افزایش دهند، کنار گذاشته شدهاند. از جمله این طرحها میتوان به انتشار بدهی مشترک در قالب اوراق قرضه اروپایی برای تأمین هزینههای دفاعی، ایجاد نسخه دیجیتال یورو و یکپارچهسازی نظارت مالی در سطح اتحادیه اشاره کرد.
مخالفت آلمان و فرانسه با انتشار بدهی مشترک، مقاومت کشورهایی با بخش مالی بزرگ مانند لوکزامبورگ و ایرلند در برابر تمرکز قدرت نظارتی در نهادهای اروپایی، و عدم اجماع بر سر طراحی یورو دیجیتال، از موانع اصلی این مسیر بودهاند.
جایگاه یورو در مقابل دلار
یورو در حال حاضر دومین ارز پرکاربرد جهان است. حدود ۲۰ درصد از ذخایر بانکهای مرکزی جهان به یورو اختصاص دارد و سهم مشابهی در فاکتورگذاری تجاری دارد. همچنین ۶۰ کشور و منطقه پول خود را مستقیماً یا غیرمستقیم به یورو متصل کردهاند.
با این وجود، دلار همچنان جایگاه مسلط را در نظام مالی جهان حفظ کرده است. حدود سهپنجم ذخایر ارزی بانکهای مرکزی به دلار اختصاص دارد و بیشتر مبادلات کالاهایی مانند نفت با این ارز انجام میشود. رئیسجمهور آمریکا در ماه ژوئیه اعلام کرده بود: «دلار پادشاه است و ما این جایگاه را حفظ خواهیم کرد.»
یورو امسال حدود ۱۳ درصد در برابر دلار تقویت شده و به بالاترین سطح چهار سال اخیر رسیده است. با شروع چرخه کاهش نرخ بهره توسط فدرالرزرو آمریکا، برخی سرمایهگذاران انتظار دارند یورو همچنان رشد کند.
نیاز به داراییهای ایمن بیشتر
یکی از موضوعات کلیدی برای افزایش جایگاه جهانی یورو، ایجاد داراییهای ایمن و قابل اعتماد برای سرمایهگذاران است. در حال حاضر مجموع اوراق قرضه منتشرشده در منطقه یورو حدود ۱۳ تریلیون دلار برآورد میشود، در حالی که بازار اوراق خزانه آمریکا بیش از ۳۰ تریلیون دلار ارزش دارد.
بیشتر سرمایهگذاران اوراق قرضه آلمان را بهعنوان دارایی ایمن میشناسند، اما اوراق کشورهایی مانند ایتالیا یا فرانسه با تردید بیشتری مواجه است. طرحهایی برای ایجاد اوراق مشترک با ضمانت جمعی مطرح شده، اما کشورهای شمالی مانند آلمان و هلند با این ایده مخالفند.
تنها در جریان همهگیری کرونا بود که اتحادیه اروپا برای نخستین بار با انتشار اوراق مشترک به ارزش ۸۰۰ میلیارد یورو در قالب صندوق بازیابی موافقت کرد. با این حال، امیدها برای تکرار این تجربه در حوزه دفاعی به دلیل اختلافنظرهای سیاسی به نتیجه نرسیده است.
موانع در مسیر اتحادیه بازار سرمایه
دیگر مانع در مسیر تقویت یورو، نبود یک بازار سرمایه یکپارچه در اروپا است. پروژه «اتحادیه بازارهای سرمایه» سالهاست که مطرح شده اما پیشرفت محدودی داشته است. ایجاد نهادی مشابه کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا برای نظارت بر بازارها از جمله پیشنهادهای مطرحشده بود که با مخالفت برخی کشورهای کوچکتر روبهرو شد.
کشورهایی مانند لوکزامبورگ و مالت نگران از دست دادن اختیارات ملی خود هستند و به همین دلیل طرح گسترش اختیارات نهاد نظارتی اروپایی (ESMA) تاکنون به نتیجه نرسیده است.
یورو دیجیتال؛ پروژهای در انتظار
یکی دیگر از ابزارهای پیشنهادی برای افزایش جایگاه جهانی یورو، ایجاد نسخه دیجیتال این ارز است. کمیسیون اروپا بیش از دو سال است که پیشنویس قانونی در این زمینه آماده کرده، اما تصویب آن به تأخیر افتاده است. بانکها و برخی نمایندگان پارلمان اروپا نگرانند که اجرای این طرح باعث خروج سپردهها از بانکها و هزینههای بالای زیرساختی شود.
بر اساس نقشه راه اخیر، زودترین زمان برای اجرای این پروژه نیمه ۲۰۲۶ برآورد شده است و تکمیل زیرساختهای فنی آن دستکم سه سال زمان خواهد برد.
چالش یوان چین و طلا
در حالی که اروپا بر سر اصلاحات اقتصادی دچار تردید است، برخی بانکهای مرکزی در جهان به سمت متنوعسازی ذخایر ارزی خود رفتهاند. طبق نظرسنجی انجامشده توسط «انجمن رسمی مؤسسات پولی و مالی»، ۱۶ درصد از بانکهای مرکزی گفتهاند قصد دارند ذخایر یورویی خود را افزایش دهند، اما در عین حال، بسیاری از آنها به سمت خرید طلا یا افزایش سهم یوان چین تمایل دارند.
یوان چین در حال تبدیل شدن به یک رقیب جدیتر برای یورو است. پکن با ارائه قراردادهای سوآپ ارزی به بانکهای مرکزی آسیا توانسته نفوذ بیشتری در مبادلات مالی منطقهای ایجاد کند.
جمعبندی
با وجود فرصت ایجادشده برای تقویت جایگاه یورو در نظام مالی جهانی، اختلافات سیاسی و کندی اصلاحات باعث شده این فرصت بهطور جدی در معرض از دست رفتن قرار گیرد. بانک مرکزی اروپا همچنان بر لزوم اقدامات فوری تأکید دارد، اما تا زمانی که کشورهای عضو در زمینههایی مانند انتشار بدهی مشترک، یکپارچهسازی بازار سرمایه و اجرای یورو دیجیتال به توافق نرسند، جایگاه جهانی یورو با محدودیت روبهرو خواهد بود.
