ایران و روسیه در مسیر تبدیل شدن به شاهراه تجارت گندم جهان
با افزایش ظرفیت صادرات غلات روسیه به ۵۵ میلیون تن در سال ۲۰۲۶، کریدور دریای خزر میتواند به یکی از مسیرهای مهم در تعاملات تجاری ایران و روسیه در حوزه غلات تبدیل شود. بر اساس اعلام اتحادیه غلات روسیه (RGU) و با استناد به پیشبینی اوکسانا لوت وزیر کشاورزی این کشور، روسیه در سال ۲۰۲۶ قادر خواهد بود حدود ۵۵ میلیون تن غلات صادر کند؛ رقمی که حدود ۵ میلیون تن بیش از سال گذشته برآورد شده است.
این افزایش ظرفیت صادراتی در حالی اعلام شده که روسیه طی سالهای اخیر جایگاه خود را بهعنوان یکی از بزرگترین صادرکنندگان گندم جهان تثبیت کرده است. همچنین شورای بینالمللی غلات (IGC) پیشبینی خود از برداشت گندم روسیه در فصل جاری را به ۸۷.۶ میلیون تن افزایش داده و برآورد کرده است که صادرات گندم این کشور میتواند به ۴۴.۲ میلیون تن برسد.
بر اساس گزارشهای منتشرشده، این ارقام بیانگر استمرار نقش روسیه در بازار جهانی غلات است. صادرات گسترده گندم و سایر غلات از سوی مسکو در سالهای اخیر موجب شده این کشور سهم قابل توجهی از بازارهای خاورمیانه، آفریقا و آسیا را در اختیار داشته باشد.
کریدورهای صادراتی روسیه
روسیه برای انتقال محمولههای غلات خود به بازارهای هدف از چند مسیر اصلی دریایی و زمینی استفاده میکند. هر یک از این کریدورها دارای ظرفیتها و ویژگیهای خاص خود هستند.
کریدور دریای سیاه–آزوف بهعنوان مهمترین مسیر صادرات غلات روسیه شناخته میشود. بنادری مانند نووروسیسک و تامان در این مسیر نقش کلیدی دارند و بخش عمده صادرات غلات روسیه از طریق این بنادر انجام میشود. این کریدور دسترسی به بازارهای خاورمیانه، آفریقا و آسیا را فراهم میکند.
با این حال، عبور از تنگههای بسفر و داردانل و تأثیرپذیری از تحولات سیاسی و امنیتی منطقه از جمله ویژگیهای این مسیر است. به همین دلیل روسیه طی سالهای اخیر به دنبال تنوعبخشی به مسیرهای صادراتی خود بوده است.
کریدور بالتیک نیز یکی دیگر از مسیرهای صادراتی روسیه محسوب میشود. توسعه زیرساختهای بندری در شمال غرب این کشور از جمله در بندر اوست-لوگا، امکان انتقال بخشی از محمولههای غلات به بازارهای دورتر را فراهم کرده است. این مسیر اگرچه ظرفیت بالایی دارد، اما طولانیتر بودن مسیر حمل و افزایش هزینههای لجستیکی از جمله ویژگیهای آن به شمار میرود.
در این میان، کریدور دریای خزر بهعنوان مسیری منطقهای مورد توجه قرار گرفته است. بنادر روسیه در حاشیه دریای خزر از جمله آستراخان، اولیا و ماخاچقلعه امکان انتقال مستقیم محمولههای غلات به بنادر شمالی ایران را فراهم میکنند.
بر اساس گزارشها، کوتاه بودن مسافت دریایی، کاهش وابستگی به گلوگاههای بینالمللی و امکان بهرهگیری از حمل ترکیبی دریایی–ریلی در چارچوب کریدور شمال–جنوب از جمله ویژگیهای این مسیر به شمار میرود. این کریدور امکان انتقال غلات روسیه به بنادر ایرانی و سپس توزیع یا ترانزیت به سایر بازارهای منطقه را فراهم میکند.
افزایش صادرات و ظرفیت همکاری منطقهای
افزایش پیشبینی صادرات غلات روسیه در سال ۲۰۲۶ در شرایطی اعلام شده که این کشور در سالهای اخیر سهم بالایی در بازار جهانی گندم داشته است. برآورد صادرات ۴۴.۲ میلیون تنی گندم و مجموع ۵۵ میلیون تنی غلات نشان میدهد حجم قابل توجهی از این محصولات به بازارهای هدف عرضه خواهد شد.
در این چارچوب، کریدور دریای خزر میتواند به یکی از مسیرهای فعال در انتقال این محمولهها تبدیل شود. بنادر شمالی ایران در صورت استفاده از این ظرفیت میتوانند نقش پررنگتری در مبادلات منطقهای ایفا کنند.
گزارشهای منتشرشده حاکی از آن است که توسعه زیرساختهای بندری، افزایش ظرفیت تخلیه و بارگیری و تسهیل فرآیندهای گمرکی از جمله موضوعاتی است که در چارچوب همکاریهای تجاری دو کشور مورد توجه قرار گرفته است. همچنین انعقاد قراردادهای بلندمدت با صادرکنندگان روس میتواند به تثبیت جریان واردات غلات از این مسیر کمک کند.
در کنار واردات، کریدور خزر امکان ترانزیت و بازصادرات غلات را نیز فراهم میکند. اتصال بنادر شمالی ایران به شبکه ریلی کشور و دسترسی به کریدور شمال–جنوب، امکان انتقال محمولهها به سایر مقاصد منطقهای را مهیا میسازد.
نقش روسیه در بازار جهانی گندم
طبق اعلام شورای بینالمللی غلات، برداشت ۸۷.۶ میلیون تنی گندم در روسیه در فصل جاری و صادرات بیش از ۴۴ میلیون تنی، جایگاه این کشور را در صدر فهرست صادرکنندگان گندم جهان تثبیت کرده است. این میزان تولید و صادرات در شرایطی گزارش شده که بازار جهانی غلات طی سالهای اخیر تحت تأثیر تحولات ژئوپلیتیکی قرار داشته است.
بر اساس آمارهای منتشرشده، افزایش ظرفیت صادراتی روسیه در سال ۲۰۲۶ میتواند سهم این کشور در بازار جهانی را حفظ یا تقویت کند. در چنین شرایطی، مسیرهای حملونقل منطقهای از جمله دریای خزر میتوانند بخشی از این جابهجایی را پوشش دهند.
گزارشها نشان میدهد کریدورهای مختلف صادراتی روسیه هر یک متناسب با شرایط بازار و مقصد مورد استفاده قرار میگیرند. در این میان، مسیر خزر به دلیل موقعیت جغرافیایی و دسترسی مستقیم به ایران، میتواند سهم بیشتری در مبادلات دوجانبه داشته باشد.
بر این اساس، با توجه به افزایش ظرفیت صادرات غلات روسیه در سال ۲۰۲۶ و وجود زیرساختهای بندری در دو سوی دریای خزر، این مسیر بهعنوان یکی از گزینههای فعال در تجارت غلات منطقه مطرح شده است. آمارهای اعلامشده از سوی اتحادیه غلات روسیه و شورای بینالمللی غلات، از رشد تولید و صادرات این کشور حکایت دارد و کریدور دریای خزر نیز در این چارچوب بهعنوان یکی از مسیرهای مورد استفاده معرفی شده است.
