تهدید تعرفهای ترامپ علیه خریداران نفت روسیه؛ تمرکز بر هند و چین
اظهارات جدید دونالد ترامپ، رئیسجمهور سابق ایالات متحده آمریکا، درباره اعمال تعرفههای ثانویه علیه خریداران نفت روسیه، توجه بازارهای جهانی را به سمت دو واردکننده بزرگ نفت خام روسیه یعنی هند و چین معطوف کرده است. این در حالی است که واکنش اولیه بازارهای جهانی نفت نسبت به این تهدید، با تردید و کاهش قیمت نفت همراه بوده است.
براساس گزارش خبرگزاری ایسنا به نقل از بلومبرگ، ترامپ اعلام کرده است که در صورت عدم توقف خصومتهای روسیه در اوکراین، ظرف ۵۰ روز آینده، تحریمهایی به شکل تعرفههای ثانویه علیه کشورهایی اعمال خواهد شد که از روسیه نفت خریداری میکنند. این اقدام میتواند واردکنندگانی مانند هند و چین را تحت فشار قرار دهد.
ترامپ در اظهارات خود جزئیاتی از نوع و درصد دقیق تعرفهها ارائه نکرد اما تأکید کرد که این تعرفهها بهگونهای طراحی خواهند شد که هزینه اقتصادی خرید نفت از روسیه را برای خریداران خارجی بالا ببرند. این اقدام در صورت اجرا، میتواند بهعنوان ابزاری برای افزایش فشار اقتصادی بر روسیه از طریق محدودسازی صادرات نفت آن، مورد استفاده قرار گیرد.
در همین زمینه، مت ویتاکر، سفیر آمریکا در ناتو، با تأیید سخنان ترامپ، اعلام کرد که این تعرفهها عملاً بهعنوان تحریم غیرمستقیم کشورهایی خواهد بود که همچنان به واردات نفت از روسیه ادامه میدهند. وی در اظهارات خود، صراحتاً به هند و چین بهعنوان دو هدف اصلی این سیاست اشاره کرد.
هند از زمان آغاز جنگ در اوکراین در فوریه ۲۰۲۲، به یکی از بزرگترین مشتریان نفت خام روسیه تبدیل شده است. طبق دادههای شرکت تحلیلی کپلر، در سال جاری میلادی، بیش از یکسوم کل صادرات نفت روسیه به هند اختصاص داشته است. این در حالی است که پیش از آغاز جنگ، سهم هند از واردات نفت روسیه کمتر از یک درصد بوده است.
در ماه ژوئن ۲۰۲۵، واردات نفت روسیه توسط هند به روزانه ۲.۱ میلیون بشکه رسید که این رقم نزدیک به رکورد ثبتشده در ماه مه ۲۰۲۳ است و بالاترین سطح مصرف ماهانه در تقریباً یک سال گذشته محسوب میشود.
از سوی دیگر، واردات نفت روسیه توسط چین نیز از زمان آغاز جنگ در اوکراین روندی باثبات و بالا داشته و طبق دادههای موجود، بهطور متوسط بیش از یک میلیون بشکه در روز بوده است. اگرچه سرعت رشد واردات چین نسبت به هند کمتر بوده، اما سهم چین از خریداران عمده نفت روسیه همچنان قابل توجه باقی مانده است.
در واکنش به تهدید تعرفهای ترامپ، بازارهای نفت واکنش شدیدی از خود نشان ندادند. روز دوشنبه، قیمت نفت برنت که شاخص جهانی بازار نفت محسوب میشود، حدود دو درصد کاهش یافت و به زیر ۷۰ دلار در هر بشکه رسید. این کاهش قیمت نشاندهنده آن است که معاملهگران بازار فعلاً نسبت به احتمال اجرای عملی این تهدید و تأثیر آن بر عرضه جهانی نفت، اطمینان ندارند.
تحلیلگران بازار نفت معتقدند که اگر تهدید ترامپ به مرحله اجرا برسد و هند بهعنوان بزرگترین خریدار نفت روسیه، مجبور به توقف واردات شود، این کشور میتواند نفت مورد نیاز خود را از دیگر کشورهای تولیدکننده عضو اوپک تأمین کند. با این حال، این جایگزینی با افزایش هزینه برای دهلینو همراه خواهد بود.
موکش سهدف، رئیس بخش بازارهای کالای شرکت تحقیقاتی «ریستاد انرژی»، در گفتوگویی اعلام کرد که در صورت قطع دسترسی هند به نفت روسیه، واردات از کشورهای خاورمیانه مانند عربستان سعودی و عراق افزایش خواهد یافت، اما این جایگزینی ارزان نخواهد بود.
بر اساس دادههای رسمی وزارت بازرگانی و صنعت هند، در ماه مه گذشته، هر بشکه نفت وارداتی از عربستان سعودی حدود پنج دلار گرانتر از نفت روسیه بوده است. همچنین، محمولههای نفتی وارداتی از عراق نیز حدود ۵۰ سنت در هر بشکه هزینه بیشتری برای هند به همراه داشتهاند.
کارشناسان اقتصادی و مدیران شرکتهای نفتی در هند، تهدید اخیر ترامپ را بیشتر در قالب یک ابزار فشار سیاسی تلقی کردهاند و معتقدند که اجرای آن به زمان و فرآیندهای قانونی خاصی نیاز دارد. برخی منابع خبری گزارش دادهاند که شرکتهای نفتی هندی فعلاً برنامهای برای توقف یا کاهش واردات نفت از روسیه ندارند.
از سوی دیگر، چین که از سال ۲۰۲۲ تاکنون روابط انرژی نزدیکتری با روسیه برقرار کرده، تاکنون واکنش رسمی به این تهدید نشان نداده است. با این حال، تحلیلگران انتظار دارند که چین نیز در صورت اجرایی شدن تعرفههای ثانویه، بهدنبال راهکارهای جایگزین یا توافقات دوجانبه برای ادامه تأمین انرژی خود باشد.
در حالیکه بازار جهانی نفت با عدم قطعیتهایی در زمینه تقاضا و عرضه مواجه است، چنین تهدیدهایی میتواند تأثیرات روانی موقتی بر قیمتها داشته باشد، هرچند واکنش فوری بازار به تهدید اخیر ترامپ، حاکی از ارزیابی محتاطانه معاملهگران نسبت به تحقق آن است.
در هفتههای آینده، نگاه فعالان بازار به واکنش رسمی کشورهای هدف، بهویژه هند و چین، و همچنین اقدامات احتمالی دولت آمریکا برای پیشبرد این تهدید معطوف خواهد بود. در صورتی که سازوکار اجرایی تعرفهها مشخص شود، احتمال تأثیرگذاری بر روند تجارت جهانی نفت افزایش خواهد یافت.
