عقبنشینی کشورهای ثروتمند از تلاشهای توسعه جهانی بر اساس گزارش جدید شاخص تعهد به توسعه
گزارش تازهای که همزمان با نشست سران گروه ۲۰ منتشر شده، نشان میدهد بسیاری از ثروتمندترین کشورهای جهان در سالهای اخیر از تعهدات خود نسبت به توسعه جهانی عقبنشینی کردهاند و بخش قابل توجهی از بودجههای کمکی و منابع مالی اختصاصیافته به کشورهای فقیر کاهش یافته است. این گزارش توسط اندیشکده «مرکز توسعه جهانی» مستقر در واشنگتن تهیه شده و نتایج آن از طریق شاخصی با عنوان «تعهد به توسعه» منتشر شده است.
در این گزارش آمده است که حدود دو دوجین از اقتصادهای ثروتمند، از جمله ایالات متحده، ژاپن و برخی کشورهای بزرگ اروپایی، بودجههای مربوط به کمکهای توسعهای و مبالغی را که از طریق نهادهای چندجانبه به کشورهای فقیر منتقل میشد، کاهش دادهاند. این روند سبب شده است ارزیابی کلی تعهد کشورهای غنی به توسعه جهانی در دوره اخیر نسبت به دورههای گذشته افت محسوسی نشان دهد.
شاخص تعهد به توسعه که توسط مرکز توسعه جهانی تهیه میشود، ۳۸ اقتصاد بزرگ دنیا را بر اساس بیش از ۱۰۰ شاخص در حوزههای گوناگون ارزیابی میکند. این حوزهها شامل تأمین مالی توسعه، سرمایهگذاری، مهاجرت، تجارت، محیطزیست، سلامت، امنیت و فناوری است. رتبهبندی حاصل، تصویری جامع از میزان همکاری و تأثیرگذاری کشورهای ثروتمند بر توسعه کشورهای کمدرآمد ارائه میدهد.
در گزارش جدید، کشورهای سوئد، آلمان، نروژ و فنلاند همچنان در صدر جدول قرار گرفتهاند. این کشورها در ارزیابی پیشین نیز در جایگاه بالا قرار داشتند و براساس دادههای جدید نیز روند ثبات عملکرد آنها در حوزههای کمکرسانی، سیاستگذاری توسعهای و همکاریهای چندجانبه قابل مشاهده است. در میان سایر کشورهای اروپایی، بریتانیا توانسته است دو رتبه صعود کند و به جایگاه پنجم برسد. با این حال، این رتبهبندی با استفاده از دادههایی انجام شده که قبل از اعلام کاهش ۴۰ درصدی بودجه کمکهای توسعهای بریتانیا بوده است و با اعمال این کاهش، احتمال افت رتبه این کشور در گزارشهای آینده وجود دارد.
در بخش مربوط به ایالات متحده، گزارش نشان میدهد که این کشور با دو رتبه سقوط در جایگاه ۲۸ قرار گرفته است. این رتبهبندی شامل کاهشهای گستردهای که در سالهای اخیر در بودجه کمکهای توسعهای آمریکا اعمال شده، بهصورت کامل لحاظ نشده است. به گفته یکی از پژوهشگران ارشد مرکز توسعه جهانی، تغییرات سیاست خارجی و بودجهای آمریکا در سالهای اخیر ممکن است در دورههای بعدی منجر به افت بیشتر رتبه این کشور شود.
این گزارش در حالی منتشر میشود که آفریقای جنوبی در آستانه میزبانی نشست سران گروه ۲۰ است؛ نشستی که قرار است آخر هفته جاری برگزار شود و در پایان آن، ریاست سالانه این گروه از آفریقای جنوبی به ایالات متحده واگذار خواهد شد. در متن گزارش اشاره شده است که کمکهای خارجی در بسیاری از کشورهای بزرگ به دلیل افزایش هزینههای دفاعی و تغییر اولویتهای بودجهای کاهش یافته است. این تغییر جهتگیری، در آمارهای کمکهای توسعهای و سرمایهگذاریهای بینالمللی این کشورها منعکس شده است.
طبق اطلاعات منتشر شده، دولت آمریکا در سال جاری آژانس توسعه بینالمللی ایالات متحده (USAID) را تعطیل کرده و کمکهای خارجی را کاهش داده است. در همین حال، برخی اقتصادهای بزرگ دیگر نیز بخشی از بودجههای توسعهای خود را کاهش داده و منابع بیشتری را به حوزههای داخلی و نظامی اختصاص دادهاند. این تغییر رویکرد در گزارش مرکز توسعه جهانی بهعنوان یکی از عوامل مؤثر بر عقبنشینی کشورهای ثروتمند از تعهدات توسعهای ذکر شده است.
با وجود روند کلی کاهش تعهدات، گزارش مرکز توسعه جهانی چند نکته مثبت نیز ارائه کرده است. به گفته یکی از پژوهشگران این مرکز، بیش از سهچهارم کشورها در دوره ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۳ موفق به کاهش انتشار گازهای گلخانهای شدهاند. این کاهش هرچند با افزایش انتشار گازهای چین خنثی شده، اما بهعنوان یک نقطه روشن در ارزیابیها ثبت شده است. علاوه بر آن، در این دوره شمار بیشتری از کشورها اقدام به پذیرش مهاجران و پناهجویان کردهاند که این امر در بخش مهاجرت شاخص تعهد به توسعه تأثیر مثبت داشته است.
در بخش دیگری از گزارش به روندهای منفی اشاره شده است. این روندها شامل افزایش صادرات تسلیحات، گسترش موانع تجاری و افزایش یارانههای سوختهای فسیلی است. این موارد سبب شدهاند که باوجود برخی پیشرفتها در زمینههای محیطزیستی و مهاجرت، مجموع عملکرد کشورهای ثروتمند در حوزه تعهد به توسعه نسبت به دورههای گذشته ضعیفتر شود.
در بخش پایانی گزارش، مرکز توسعه جهانی تأکید کرده است که شاخص تعهد به توسعه تنها یک ابزار ارزیابی است و نمیتواند تمام واقعیتهای مربوط به کمکهای بینالمللی را در نظر بگیرد. با این حال، این شاخص بهعنوان یکی از معتبرترین معیارهای بینالمللی برای سنجش عملکرد کشورهای ثروتمند در حمایت از توسعه جهانی شناخته میشود و دادههای جدید آن تصویری روشن از تغییرات سیاستگذاری و بودجهای کشورهای ثروتمند ارائه میدهد.
