ریال جدید و قران رسماً وارد ساختار پولی اقتصاد ایران شد / بودجه ۱۴۰۵ برای نخستینبار با واحد پول جدید تدوین شد
با لازمالاجرا شدن قانون حذف چهار صفر از پول ملی، نظام پولی کشور وارد مرحلهای تازه شد و «ریال جدید» بهصورت رسمی در اسناد مالی دولت جایگزین ریال پیشین شد. در همین راستا، لایحه بودجه سال ۱۴۰۵ کل کشور نیز برای نخستینبار بر مبنای ریال جدید تدوین و تقدیم مجلس شورای اسلامی شده است؛ موضوعی که آغاز عملی اجرای این قانون در سطح بودجهریزی و نظام مالی دولت را نشان میدهد.
بر اساس گزارش منتشرشده، عصر روز گذشته (دوم دیماه ۱۴۰۴) مسعود پزشکیان، رئیسجمهوری، لایحه بودجه سال ۱۴۰۵ را تقدیم مجلس شورای اسلامی کرد؛ لایحهای که با توجه به لازمالاجرا شدن قانون حذف چهار صفر از پول ملی، با واحد پولی جدید تنظیم شده است. این اقدام، نقطه عطفی در فرآیند اصلاح نظام پولی کشور به شمار میرود و نشاندهنده ورود رسمی ریال جدید به ساختار اقتصادی ایران است.
طبق مصوبه مجلس شورای اسلامی در تاریخ ۱۳ مهرماه ۱۴۰۴، ایرادات شورای نگهبان نسبت به «لایحه اصلاح قانون پولی و بانکی کشور» برطرف شد و اجرای قانون حذف چهار صفر از پول ملی به تصویب نهایی رسید. بر اساس این مصوبه، مقرر شده است اجرای این قانون طی یک دوره گذار پنجساله انجام شود تا بهتدریج واحد پولی جدید در اقتصاد کشور مستقر شود.
مطابق قانون مصوب، پول ملی کشور «ریال» تعیین شده و «قران» بهعنوان واحد پول خرد و جزء فرعی ریال معرفی شده است. بر این اساس، هر ۱۰۰ قران معادل یک ریال جدید خواهد بود. همچنین در نظام جدید پولی، هر یک ریال جدید برابر با ۱۰ هزار ریال قدیم و معادل یک هزار تومان فعلی است. این در حالی است که پیش از این، در اسناد مالی و بودجهای، هر ۱۰ هزار ریال قدیم معادل یک هزار تومان در نظر گرفته میشد.
بر اساس متن قانون، تمامی تعهدات، بدهیها، قراردادها و اسناد مالی که پیش از اجرای این قانون و بر مبنای ریال قدیم ایجاد شدهاند، همچنان با واحد پول ریال و اجزای آن، یعنی قران، قابل ایفا خواهند بود. به این ترتیب، تغییر واحد پولی خللی در تعهدات پیشین ایجاد نخواهد کرد و فرآیند تطبیق بهصورت تدریجی انجام میشود.
همچنین طبق مصوبه مجلس، بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران مکلف شده است آییننامه اجرایی این قانون را ظرف سه ماه از تاریخ لازمالاجرا شدن آن تدوین کند. این آییننامه پس از تهیه، باید به تأیید هیأت عالی بانک مرکزی برسد و سپس به تصویب هیأت وزیران برسد. آییننامه اجرایی شامل جزئیات مربوط به نحوه چاپ اسکناسهای جدید، جمعآوری تدریجی اسکناسهای قدیمی، نحوه گردش همزمان پول قدیم و جدید و سایر الزامات اجرایی خواهد بود.
با توجه به اینکه قانون حذف چهار صفر از پول ملی در تاریخ یکم آذرماه ۱۴۰۴ توسط رئیسجمهوری ابلاغ شده است، بانک مرکزی تا یکم اسفندماه سال جاری فرصت دارد آییننامه اجرایی مربوطه را نهایی و ارائه کند. بر این اساس، انتظار میرود از ابتدای سال آینده، اسکناسها و ایرانچکهای جدید بهتدریج وارد چرخه پولی کشور شوند و همزمان فرآیند جمعآوری اسکناسهای قدیمی نیز آغاز شود.
در همین راستا، لایحه بودجه سال ۱۴۰۵ نخستین سند مالی کلان کشور است که با ریال جدید تنظیم شده و ارقام آن متناسب با حذف چهار صفر از پول ملی محاسبه شده است. بر اساس اعلام منابع رسمی، رقم بودجه سال ۱۴۰۵ در صورت محاسبه با ریال قدیم، معادل ۱۴۴ میلیون و ۴۱۴ هزار و ۱۷۵ میلیارد و ۵۶ میلیون ریال بوده است؛ اما این رقم در لایحه بودجه جدید، با اعمال حذف چهار صفر، به ۱۴ هزار و ۴۴۱ میلیارد و ۴۱۷ میلیون و ۵۰۵ هزار و ۶۰۰ ریال جدید تبدیل شده است.
این تغییر در نحوه نگارش ارقام بودجهای، با هدف سادهسازی محاسبات مالی، کاهش حجم اسمی اعداد و ایجاد شفافیت بیشتر در گزارشهای مالی و اقتصادی انجام شده است. همچنین استفاده از ریال جدید در بودجه سال ۱۴۰۵، بهعنوان نخستین گام عملی اجرای قانون حذف چهار صفر، میتواند مبنایی برای هماهنگی سایر اسناد مالی، حسابداری و بانکی کشور در سالهای آینده باشد.
بر اساس برنامهریزی انجامشده، طی دوره گذار پنجساله، ریال قدیم و ریال جدید بهصورت همزمان در اقتصاد کشور مورد استفاده قرار خواهند گرفت و پس از پایان این دوره، واحد پولی جدید بهطور کامل جایگزین واحد قبلی خواهد شد. جزئیات دقیق این فرآیند، از جمله زمانبندی جمعآوری اسکناسهای قدیمی و نحوه تبدیل قیمتها، در آییننامه اجرایی بانک مرکزی مشخص خواهد شد.
با تدوین بودجه ۱۴۰۵ بر مبنای ریال جدید، میتوان گفت نظام پولی کشور وارد مرحله اجرایی اصلاحات پولی شده است؛ مرحلهای که در آن اسناد مالی رسمی دولت، مطابق با قانون جدید پولی و بانکی، با واحد پول جدید تنظیم و ارائه میشوند و زمینه برای اجرای کامل این قانون در سالهای آینده فراهم میشود.
