افزایش چشمگیر ذخایر شناور نفت ایران همزمان با تداوم صادرات به چین
بر اساس دادههای منتشر شده از سوی مؤسسه ردیابی نفتکشها (Kpler)، حجم ذخایر نفت خام ایران که در نفتکشها بهصورت شناور باقی ماندهاند، در ماههای اخیر به بالاترین سطح خود در دو سال گذشته رسیده است. این ذخایر شناور که به نفتی اطلاق میشود که حداقل به مدت ۲۰ روز در نفتکش باقی مانده باشد، اکنون در مناطق مختلفی از جمله تنگه سنگاپور، دریای زرد، خلیج فارس، دریای عمان، دریای چین جنوبی و سایر نقاط مستقر هستند.
بر اساس نمودار منتشر شده، میزان ذخایر شناور نفت ایران در ماه ژوئن ۲۰۲۵ به بیش از ۳۵ میلیون بشکه رسیده که بالاترین رقم ثبتشده از نیمه نخست سال ۲۰۲۳ تاکنون محسوب میشود. این در حالی است که طی سال ۲۰۲۴، این حجم بهطور محسوسی کاهش یافته و در برخی ماهها حتی به زیر ۱۰ میلیون بشکه نیز رسیده بود.
نمودار موجود نشان میدهد که در فاصله ژوئیه تا دسامبر ۲۰۲۳، ذخایر شناور نفت ایران بین ۱۵ تا ۳۰ میلیون بشکه نوسان داشته و عمدتاً در مناطق دریایی جنوب شرق آسیا متمرکز بودهاند. در ماههای پایانی سال ۲۰۲۳ و ابتدای ۲۰۲۴، حجم این ذخایر کاهش یافته و در بازه مارس تا ژوئیه ۲۰۲۴ در پایینترین سطح خود در ۱۸ ماه گذشته قرار گرفته است.
با این حال، از سهماهه پایانی سال ۲۰۲۴، روند ذخیرهسازی نفت ایران در تانکرها مجدداً صعودی شده و از ابتدای سال ۲۰۲۵ به شکل قابلتوجهی افزایش یافته است. این افزایش تا ژوئن ۲۰۲۵ ادامه یافته و موجب شکلگیری ذخایر شناوری شده که بر اساس آمارهای منتشر شده، اکنون در حال نزدیکشدن به سطح ذخایر بحرانزده دوران همهگیری کرونا هستند.
کارشناسان معتقدند بخشی از این ذخایر مربوط به نفتهایی است که از سوی ایران به سمت چین ارسال شده اما بهدلایل مختلف تحویل نهایی نشدهاند. طبق دادههای تجاری، ایران در حال حاضر روزانه حدود ۱.۵ میلیون بشکه نفت به چین صادر میکند، اما همه این محمولهها به دلیل محدودیت در ظرفیت پالایشگاهی یا تأخیر در پهلوگیری نفتکشها در بنادر چینی، وارد سیستم پالایش یا مصرف داخلی نمیشوند.
منابع آگاه در بازار نفت گزارش دادهاند که بخش زیادی از این ذخایر در نزدیکی بندر شاندونگ چین، جایی که ظرفیت تخلیه و ذخیرهسازی دچار محدودیت شده، متوقف شدهاند. همچنین تأخیر در صدور مجوزهای گمرکی و محدودیتهای ناشی از تحریمهای ثانویه ایالات متحده نیز بهعنوان یکی از دلایل ماندگاری طولانیمدت محمولههای نفتی ایران در نفتکشها عنوان شده است.
در نمودار منتشر شده، سهم تنگه سنگاپور بهعنوان یکی از نقاط اصلی نگهداری ذخایر نفتی ایران، در ماههای اخیر مجدداً افزایش یافته است. در بازه زمانی ابتدای ۲۰۲۵ تا ژوئن ۲۰۲۵، بخش قابلتوجهی از نفت خام ایران در این منطقه باقی مانده و منتظر تخلیه یا تغییر مسیر بوده است. همچنین در همین دوره، سهم دریای چین جنوبی، دریای زرد و خلیج عمان نیز در نگهداری ذخایر نفتی ایران رشد قابلتوجهی داشتهاند.
منابع صنعتی تأیید کردهاند که بخش عمدهای از نفت خام ایران که بهصورت رسمی بهعنوان صادرات ثبت میشود، در واقع هنوز تحویل نهایی نشده و بهعنوان ذخایر روی آب باقی مانده است. این وضعیت نهتنها در گزارشهای ردیابی نفتکشها بلکه در آمار رسمی برخی پالایشگاههای چینی نیز مشهود است.
گزارشها نشان میدهد که از میان حجم فعلی ذخایر شناور، بیشترین تمرکز در مناطق دریایی اطراف چین و سنگاپور است. در حالیکه در بازه زمانی ابتدای سال ۲۰۲۴ این ذخایر عمدتاً در دریای عمان و خلیج فارس باقی مانده بودند، از ابتدای سال جاری میلادی تمرکز جغرافیایی این ذخایر تغییر یافته و به سمت شرق آسیا منتقل شده است.
بر اساس نمودار منتشر شده توسط Kpler، نفت ذخیرهشده در تانکرهایی که برای بیش از ۲۰ روز در آب ماندهاند، اکنون مجدداً به سطح بالاتر از ۳۰ میلیون بشکه بازگشته که یادآور دوران اوج ذخایر شناور ایران در سالهای پیش از توافق هستهای ۲۰۱۵ است.
با وجود تحریمهای شدید مالی و بانکی، ایران همچنان مسیر صادرات نفت خام خود به بازارهای آسیایی را حفظ کرده و طبق گزارشها، چین مهمترین مقصد این صادرات است. با این حال، بخشی از این صادرات عملاً در قالب «ذخایر تحویلنشده» در تانکرها باقی میماند و تا تعیین تکلیف وضعیت تخلیه یا فروش مجدد، در آب معلق میماند.
برخی منابع همچنین به وجود نفتکشهایی با مالکیت غیررسمی، پرچمگذاری مجدد یا استفاده از مسیرهای غیرشفاف حمل اشاره کردهاند که باعث شده فرایند شناسایی مقصد نهایی این محمولهها پیچیدهتر شود. با توجه به فشارهای فزاینده تحریمی و تداوم مشکلات لجستیکی، پیشبینی میشود که روند افزایشی ذخایر شناور نفت ایران در ماههای آینده نیز ادامه یابد.
در پایان خاطرنشان میشود که دادههای نمودار حاضر تا پایان ژوئن ۲۰۲۵ بهروزرسانی شده و از سوی خبرنگار حوزه انرژی، ران بوسو (Ron Bousso) منتشر شده است. منبع اصلی اطلاعات، پایگاه دادههای نفتکش Kpler عنوان شده است.
