رشد اقتصادی ایران در سال ۱۴۰۴ به نزدیک صفر رسید
تازه ترین نتایج حسابهای ملی فصلی مرکز آمار ایران نشان میدهد رشد اقتصادی ایران در سال ۱۴۰۴ با احتساب نفت به ۰.۲ درصد محدود شده است. محصول ناخالص داخلی به قیمت ثابت سال ۱۴۰۰ در این سال به ۱۰۰ هزار و ۴۹۲ هزار میلیارد ریال رسید، در حالی که رقم متناظر سال ۱۴۰۳ برابر با ۱۰۰ هزار و ۲۸۱ هزار میلیارد ریال بود. فاصله اندک این دو رقم نشان میدهد ارزش واقعی تولید کالا و خدمات در کل اقتصاد طی یک سال فقط ۲۱۱ هزار میلیارد ریال افزایش یافته است.
تصویر اقتصاد بدون نفت ضعیف تر است. محصول ناخالص داخلی بدون احتساب نفت از ۷۶ هزار و ۱۶۱ هزار میلیارد ریال در سال ۱۴۰۳ به ۷۵ هزار و ۹۴۲ هزار میلیارد ریال در سال ۱۴۰۴ کاهش یافت. بر همین اساس، نرخ رشد بدون نفت به منفی ۰.۳ درصد رسید و ارزش واقعی تولید در بخشهای غیرنفتی حدود ۲۱۹ هزار میلیارد ریال کمتر شد. مقایسه این دو شاخص نشان میدهد بخش نفت مانع از منفی شدن رشد اقتصادی ایران شده است.
آمار سال قبل نیز دامنه کاهش سرعت رشد اقتصادی ایران را روشن تر میکند. مرکز آمار ایران رشد اقتصادی سال ۱۴۰۳ را با نفت ۳ درصد و بدون نفت ۲.۱ درصد اعلام کرده بود. به این ترتیب، نرخ رشد کل در سال ۱۴۰۴ نسبت به سال قبل ۲.۸ واحد درصد پایین آمده و رشد بدون نفت نیز ۲.۴ واحد درصد کاهش یافته است. این تغییر در شرایطی ثبت شده که مبنای محاسبه، قیمتهای ثابت سال ۱۴۰۰ است و اثر افزایش سطح عمومی قیمتها در مقایسه واقعی تولید حذف میشود.
افت کشاورزی و صنعت در ترکیب رشد سالانه
در میان سه گروه اصلی، کشاورزی ضعیف ترین عملکرد را به ثبت رساند. ارزش افزوده این گروه در سال ۱۴۰۴ نسبت به سال ۱۴۰۳ معادل ۲.۹ درصد کاهش یافت. این در حالی است که کشاورزی در سال ۱۴۰۳ رشد ۳.۲ درصدی داشت. بنابراین فاصله عملکرد این گروه در دو سال متوالی به ۶.۱ واحد درصد رسیده است. گروه کشاورزی در حسابهای ملی شامل زراعت و باغداری، دامداری، جنگل داری و ماهیگیری است.
گروه صنایع و معادن در مجموع رشد ۰.۵ درصدی را ثبت کرد، اما اجزای آن مسیر یکسانی نداشتند. استخراج نفت خام و گاز طبیعی ۱.۸ درصد رشد کرد و استخراج سایر معادن با افزایش ۴.۱ درصدی، بالاترین نرخ را در میان زیر بخشهای این گروه داشت. ساختمان نیز ۱.۴ درصد و توزیع گاز طبیعی ۲ درصد رشد کرد. در مقابل، ارزش افزوده صنعت ۱.۵ درصد کاهش یافت و تامین آب و برق با افت ۶.۵ درصدی روبه رو شد.
مقایسه با سال ۱۴۰۳ نشان میدهد رشد گروه صنایع و معادن از ۳.۴ درصد به ۰.۵ درصد رسیده است. در سال ۱۴۰۳ استخراج نفت و گاز طبیعی ۶.۲ درصد، صنعت ۱.۶ درصد، تامین آب و برق ۲.۴ درصد و ساختمان ۰.۵ درصد رشد کرده بودند. در سال ۱۴۰۴، کاهش شتاب بخش نفت، منفی شدن صنعت و افت تولید آب و برق هم زمان با افزایش سایر معادن و ساختمان ثبت شده است.
گروه خدمات که سهم گستردهای از فعالیتهای اقتصادی را در بر میگیرد، در سال ۱۴۰۴ تنها ۰.۳ درصد رشد داشت. نرخ رشد این گروه در سال ۱۴۰۳ برابر با ۲.۵ درصد بود و در نتیجه سرعت افزایش ارزش افزوده خدمات ۲.۲ واحد درصد کمتر شد. عمده و خرده فروشی، تامین جا و غذا، حمل و نقل، انبارداری، پست، اطلاعات و ارتباطات، خدمات مالی و بیمه، مستغلات، آموزش، سلامت و سایر خدمات عمومی در این گروه محاسبه میشوند.
تغییر مسیر رشد اقتصادی ایران در طول سال ۱۴۰۴
دادههای مرحلهای مرکز آمار ایران نشان میدهد مسیر رشد اقتصادی ایران در طول سال یکنواخت نبوده است. در سه ماهه نخست سال ۱۴۰۴، محصول ناخالص داخلی با نفت ۰.۱ درصد و بدون نفت ۰.۴ درصد کاهش یافت. در پایان شش ماهه، رشد با نفت به ۰.۱ درصد رسید، اما شاخص بدون نفت همچنان منفی ۰.۵ درصد بود. در گزارش نه ماهه، رشد تجمعی با نفت به یک درصد و بدون نفت به ۰.۴ درصد افزایش یافت.
مقایسه ارقام تجمعی نه ماهه با دادههای کل سال نشان میدهد عملکرد سه ماهه پایانی، رشد ثبت شده تا پایان پاییز را کاهش داده است. محصول ناخالص داخلی نه ماهه سال ۱۴۰۴ با نفت ۷۶ هزار و ۱۰۳ هزار میلیارد ریال اعلام شده بود. تفاضل این رقم با تولید سالانه نشان میدهد تولید واقعی زمستان حدود ۲۴ هزار و ۳۸۹ هزار میلیارد ریال بوده است. رقم متناظر زمستان سال قبل از تفاضل دادههای سالانه و نه ماهه به حدود ۲۴ هزار و ۹۵۹ هزار میلیارد ریال میرسد.
بر پایه همین محاسبه، تغییر ارزش واقعی تولید در زمستان ۱۴۰۴ نسبت به زمستان ۱۴۰۳ حدود منفی ۲.۳ درصد برآورد میشود. برای اقتصاد بدون نفت نیز تفاضل ارقام سالانه و نه ماهه، کاهش تقریبی ۲.۳ درصدی را نشان میدهد. این محاسبه از دادههای تجمعی منتشر شده به دست میآید و ممکن است به دلیل گرد کردن ارقام، با نرخ تفصیلی فصل زمستان اختلاف اندکی داشته باشد.
مرکز آمار ایران حسابهای ملی فصلی را در قالب ۱۸ بخش اصلی و ۵۰ رشته فعالیت بر پایه طبقه بندی بین المللی فعالیتهای اقتصادی تدوین میکند. در این چارچوب، محصول ناخالص داخلی با جمع ارزش افزوده بخشهای اقتصادی و تعدیلات مربوط به مالیات و یارانه محصولات محاسبه میشود. استفاده از قیمت ثابت سال ۱۴۰۰ نیز امکان مقایسه حجم واقعی تولید میان دورههای مختلف را فراهم میکند.
جزئیات منتشر شده درباره رشد اقتصادی ایران نشان میدهد عملکرد محدود سال ۱۴۰۴ حاصل ترکیبی از افزایش ارزش افزوده نفت، سایر معادن، ساختمان و توزیع گاز در کنار کاهش کشاورزی، صنعت و تامین آب و برق بوده است. در بخش خدمات نیز نرخ ۰.۳ درصدی سال ۱۴۰۴ در برابر رشد ۲.۵ درصدی سال قبل قرار دارد. جداول تفصیلی حسابهای ملی سال ۱۴۰۴ از طریق درگاه ملی آمار و بخش حسابهای ملی فصلی در دسترس قرار گرفته است.
