صندوق سرمایهگذاری ارزی مسیر تازهای برای جذب منابع مردم باز میکند
با تصویب شیوهنامه تازه بانک مرکزی، مسیر راهاندازی نخستین صندوق سرمایهگذاری ارزی وارد مرحله اجرایی شد و انتظار میرود صدور مجوز این صندوقها با هماهنگی بانک مرکزی و سازمان بورس و اوراق بهادار دنبال شود. این شیوهنامه که در جلسه ۱۸ خرداد ۱۴۰۵ هیات عامل بانک مرکزی تصویب شده، چارچوب پذیرش و صدور مجوز ارکان ناظر بر عملیات ارزی صندوقهای با درآمد ثابت ارزی را مشخص میکند و ادامه دستورالعملی است که در دی ماه سال گذشته برای عملیات ارزی این ابزار طراحی شده بود.
بر اساس مفاد اعلام شده، اشخاص حقیقی و حقوقی میتوانند منابع ارزی خود را به شکل اسکناس یا حواله ارزی به صندوق بسپارند. ورود سرمایه به این صندوقها ریالی نیست و سرمایهگذار باید مطابق اساسنامه و امیدنامه صندوق، ارز مورد نظر را به مدیر عملیات ارزی تحویل دهد. در مقابل، صدور واحد سرمایهگذاری، انتقال مالکیت واحدها و ابطال آنها نیز در چارچوب مقررات ارزی انجام میشود تا چرخه ورود و خروج منابع از ابتدا تا پایان بر پایه ارز تعریف شده باشد.
تسویه فقط با ارز منتخب صندوق
یکی از مهمترین بندهای این سازوکار، ممنوعیت هرگونه تسویه ریالی است. طبق ماده ۳ دستورالعمل ناظر بر عملیات ارزی صندوق سرمایهگذاری در دارایی ارزی با درآمد ثابت ارزی، اصل منابع و سود ناشی از سرمایهگذاری باید فقط به صورت ارزی و بر مبنای ارز منتخب صندوق پرداخت شود. ارز منتخب همان ارزی است که سرمایهگذار در زمان ورود به صندوق به موسسه اعتباری معرفی شده به عنوان مدیر عملیات ارزی تحویل داده است.
این قاعده برای کاهش ابهام سرمایهگذاران درباره نحوه بازپرداخت منابع ارزی طراحی شده است. به این ترتیب، سرمایهگذاری که با دلار، یورو، درهم یا ارز مجاز دیگر وارد صندوق میشود، در زمان ابطال واحدها یا دریافت منافع، با همان چارچوب ارزی تسویه میکند. در گزارشهای توضیحی منتشر شده درباره این ابزار نیز تاکید شده است که خرید واحد صندوق با ریال امکان ندارد و پرداخت اصل سرمایه و سود، تابع ارز منتخب صندوق خواهد بود.
منابع مجاز برای ورود به صندوق شامل ارز اسکناس در اختیار مردم و فعالان اقتصادی، درآمدهای ارزی غیرصادراتی مازاد بر تعهدات ارزی و ارزهای دارای منشا خارجی اعلام شده است. در مقابل، منابع ارزی مشمول تعهد ارزی صادراتی نمیتواند برای خرید واحدهای این صندوقها مورد استفاده قرار گیرد. این تفکیک، صندوق را از منابعی که قبلا تعهد بازگشت یا مصرف مشخص دارند جدا میکند و ورودی آن را به منابع آزادتر ارزی محدود میسازد.
مسیر تامین مالی طرحهای ارزآور
هدف اصلی صندوقهای ارزی، جمعآوری منابع خرد و کلان ارزی و هدایت آنها به سمت داراییهایی است که پشتوانه ارزی دارند. در متن اعلام شده، سپردههای ارزی، اوراق ارزی و گواهی سپرده مدتدار ویژه سرمایهگذاری خاص ارزی از جمله داراییهای قابل قبول معرفی شدهاند. این داراییها باید دارای مجوز بانک مرکزی باشند تا مدیر صندوق نتواند منابع سرمایهگذاران را خارج از حدود تعیین شده و در داراییهای پرریسک یا نامرتبط به کار گیرد.
اوراق ارزی در این ساختار، یکی از داراییهای اصلی صندوق محسوب میشود. این اوراق برای تامین مالی پروژههای صادرات محور و ارزآور شرکتهای بزرگ صنعتی منتشر میشود و طبق سازوکار اعلام شده، ضمانت شبکه بانکی میتواند ریسک نکول آن را محدود کند. با آغاز فعالیت صندوقها، منابع ارزی پراکندهای که تاکنون در سطح خانوارها و بنگاهها نگهداری میشد، میتواند از مسیر بازار سرمایه و شبکه بانکی به تامین مالی پروژههای مولد متصل شود.
طبق ماده ۵ دستورالعمل، صندوقهای ارزی میتوانند در اوراق ارزی و گواهی سپرده مدتدار ویژه سرمایهگذاری خاص ارزی، نقش متعهد پذیرهنویسی و متعهد خرید را نیز بر عهده بگیرند. این امکان، علاوه بر ایجاد درآمد کارمزدی برای صندوق، فرآیند انتشار اوراق ارزی را برای شرکتهای متقاضی تامین مالی تسریع میکند. در نتیجه، صندوق تنها محل نگهداری ارز سرمایهگذاران نیست و میتواند به عنوان یک رکن مکمل در توسعه بازار بدهی ارزی عمل کند.
در ساختار عملیاتی این صندوقها، مدیر صندوق مسئول مدیریت پرتفوی و تصمیمگیری سرمایهگذاری است، مدیر عملیات ارزی دریافت و پرداخت ارز و کارسازی حوالهها را انجام میدهد و مدیر ثبت، فرآیند صدور و ابطال واحدها را پیگیری میکند. متولی و حسابرس نیز بر عملکرد صندوق و صورتهای مالی آن نظارت دارند. همچنین مرکز مبادله ارز و طلای ایران در کنار بانک مرکزی، بخشی از گزارشهای دورهای، تغییرات احتمالی اساسنامه و امیدنامه و مجوزهای مرتبط با عملیات ارزی را پیگیری میکند.
به گفته معاون نظارت بر نهادهای مالی سازمان بورس، زیرساختهای مقرراتی صندوقهای ارزی پیشتر با تصویب اساسنامه و امیدنامه در بازار سرمایه فراهم شده بود و متقاضیان تاسیس این صندوقها پس از طی مراحل قانونی میتوانند موافقت اصولی دریافت کنند. او همچنین اعلام کرده بود که خالص ارزش دارایی این صندوقها ارزی محاسبه میشود و سرمایهگذاران با تحویل ارز، واحد سرمایهگذاری دریافت میکنند. با تصویب شیوهنامه جدید، بخش مربوط به پذیرش ارکان ناظر بر عملیات ارزی نیز به چارچوب اجرایی این ابزار افزوده شده است.
