رشد اقتصادی جهان در سال 2024 موضوعی است که این روزها و با نزدیک شدن به سال 2024 در مجامع اقتصادی و سیاسی جهان مطرح می‌شود. پارامتر رشد اقتصادی جهان ارتباط نزدیکی با رشد اقتصادی کشورهای مختلف در مناطق مختلف دارد. با این حال، کشورهایی هستند که تأثیر بیشتری بر اعداد پیش‌بینی نهایی دارند، کشورهایی که اقتصاد بزرگتری دارند و تأثیر بیشتری بر آینده جریان‌های اقتصادی خواهند داشت.

برای تشخیص رشد اقتصادی در کشورهای مختلف به معیارهایی نیاز است تا با اندازه‌گیری کمی و کیفی آن‌ها، به اعداد در تعریف درصد پیشرفت یا ارزش رشد یا نزول برسیم. برای مثال، این معیارها شامل ارزش نفت در سال 2024، نرخ بهره و اوراق بهادار در کشورهای مختلف و بخصوص اقتصادهای برتر، وضعیت بازارهای مالی مختلف و ارزش جفت‌ ارزها در بازارهایی چون فارکس یا ارز دیجیتال هستند.

در این مقاله به رشد اقتصادی جهان در حال حاضر و پیش‌بینی وضعیت ممکن در سال‌های پیش‌رو و بخصوص سال 2024 می‌پردازیم. در این بررسی، عمدتا از آمار و اطلاعات ارائه شده از جانب سازمان‌های شاخصی چون مجمع جهانی اقتصاد، بانک جهانی، سازمان ملل و OECD استفاده خواهیم کرد.

خلاصه‌ای از وضعیت رشد اقتصادی در جهان

اقتصاد جهانی در حال انطباق خود با سه چالش اساسی و اخیر برای جوامع و اقتصادها در سراسر جهان است:

  • همه‌گیری کرونا
  • جنگ روسیه و اوکراین
  • افزایش هزینه‌های زندگی در کشورهای مختلف

تحول در حوزه انرژی و غذا یکی از طولانی‌ترین دوره‌های تورم در کشورهای جهان را رقم زده است. جنگ باعث شده که محاسبات در زنجیره تأمین انرژی به طور کامل به‌هم بخورد و همین امر به افزایش هزینه‌های زندگی برای خانوارها منجر شده است. با این حال، رشد اقتصادی جهان در طی سال‌های 2021 تا 2023 به رکود نرسیده، اگرچه صعودی با شیب بسیار کم را تجربه می‌کند. به ویژه، این چالش‌ها و تحولات پیرامون آن‌ها باعث شده که رشد اقتصادی، میزان و توزیع آن در بین کشورهای مختلف، تغییر کند و باعث ظهور کشورها با سرعتی غافلگیر کننده در پیشرفت اقتصادی شود.

بنا بر تحقیقات مجمع جهانی اقتصاد، رشد اقتصادی جهان از 3.5 درصد در سال 2022 به 3 درصد در 2023 نزول کرده و در سال 2024 این رشد با کمی نزول به 2.9 درصد می‌رسد. این عدد به شکل قابل‌توجهی پایین‌تر از میانگین رشد اقتصاد جهان در 50 سال اخیر است.

نرخ تورم از 9.2 درصد در سال 2022 به 5.9 درصد در سال 2023 کاهش یافته است و انتظار می‌رود در 2024 میانگین تورم جهانی نزدیک به 4.8 درصد باشد. تورم در بخش‌های مهمی چون غذا و انرژی نیز کاهشی خواهد بود. با این حال میانگین نرخ بیکاری در حال افزایش است؛ برای نمونه نرخ بیکاری در آمریکا از 3.6 به 3.9 تا 2025 رشد خواهد کرد.

نکته مهم در نرخ پیشبرد عملیات صنعتی است که برای کشورهای توسعه یافته بسیار کندتر از کشورهای در حال توسعه و اقتصادهای نوظهور خواهد بود. نیروی انسانی بیشتر و ارزان‌تر اصلی‌ترین عامل در بروز این تفاوت است. علاوه بر این، کشورهای توسعه‌یافته قوانین مالی بیشتری برای کنترل تورم اتخاذ می‌کنند که خود عاملی در کاهش سرعت در فعالیت‌های صنعتی (بخصوص در حوزه انرژی) خواهد بود.

ریسک‌های موثر بر رشد اقتصادی

ازجمله ریسک‌هایی که بر رشد اقتصاد جهانی تأثیر می‌گذارد، ادامه‌دار بودن بحران املاک در چین است. چین بزرگترین مصرف‌کننده برای صنایع مختلف در جهان است و بخش ساخت‌وساز آن نقشی شاخص در فعالیت‌های داخلی و خارجی آن دارد. هرگونه آسیب در این بخش می‌تواند بر اقتصاد چین و سپس جهان تأثیر شدیدی بگذارد. در حال حاضر، بخش ساخت‌وساز چین شدیدترین نزول قیمت‌ها را در 8 سال اخیر تجربه می‌کند و حتی تلاش‌های دولت برای افزایش تقاضا نیز چاره‌ساز نشده‌اند.

ریسک بعدی مرتبط با رویکردهای سیاسی و وضعیت ژئوپلیتیک در مناطق مختلف جهان است. رشد اقتصادی به‌ویژه ارتباط نزدیکی با میزان ارتباطات بین کشورها و صلح بین‌الملل دارد. با افزایش تنش‌ها بین غرب، روسیه و چین، ریسک سقوط ناگهانی و غیرقابل کنترل رشد اقتصادی در مناطق مختلف جهان بسیار جدی است.

علاوه بر این، تغییرات اقلیمی و تلاش کشورها برای کاهش انتشار گازه‌های گلخانه‌ای به چالشی بلندمدت برای اقتصاد جهان و مدیریت بهره‌برداری آن از منابع طبیعی بدل شده است. با این حال، قیمت نفت همچنان افزایشی است و از جولای 2023 تاکنون نزدیک به 25 درصد رشد کرده است. متناظرا، قیمت کالاهای اساسی نیز رشد و فشاری مضاعف بر کشورها با درآمد پایین‌تر وارد کرده است.

ریسک بعدی تورم همه‌گیر و مانعی اصلی در رشد اقتصادی برای کشورهای مختلف است. در اکثر کشورها انرژی و هزینه کالاهای اساسی همچنان رو به افزایش است و بانک‌های مرکزی و رویکردهای مالی آن‌ها نمی‌توانند صعودها را به رکود یا نزول تبدیل کنند.

تصویر 4 تورم
نرخ تورم

درنهایت، میزان وام‌های ملی و بین‌المللی سازمان‌های دولتی، شرکت‌ها و افراد حقیقی در حال افزایش است و هم‌زمان، هزینه سرمایه‌گذاری در اکثر کشورها، بخصوص انواع توسعه یافته و درحال توسعه، بالا رفته است. در نتیجه، حتی در بخش‌هایی که با افزایش تقاضا برای کالا روبرو هستند امکان تأمین کامل نیاز بازار وجود ندارد. همچنین، تعداد افراد بیکار، بخصوص جوانان، در بین جوامع بیشتر از تاریخ‌های قبل از همه‌گیری است و وضعیت بحرانی در این پارامتر دیده می‌شود.

نرخ بیکاری تصویر 5
نرخ بیکاری

نمودارهای زیر از مجمع جهانی اقتصاد نشان از استمرار حضور شکاف در GDP سال‌های قبل از همه‌گیری و پس از آن دارد. چنانکه مشخص است، شاخص تقاضا نیز همچنان قابل مقایسه با دوران قبل از همه‌گیری نیست.

توضیح شکل:

AE: کشورهای توسعه ‌یافته

EA: منطقه یورو

EMDEs:  بازارهای نوظهور و کشورهای در حال توسعه

LIDCs: کشورهای در حال توسعه و کم درآمد

نزول در رشد اقتصادی
نزول در رشد اقتصادی
کاهش تقاضا برای کالا
کاهش تقاضا برای کالا
کمبود
کمبود

پیش‌بینی رشد اقتصادی برای انواع مختلف اقتصادها

به طور کلی، صنعت و اقتصاد جهان در تایم فریم بسیار حساسی قرار دارد. به این معنی که جهش‌هایی در پیشرفت اقتصادهای نوپا و کمتر شناخته‌شده دیده می‌شوند که هم‌زمان با رکود عملکردی و حتی نزول در اقتصادهای قدرتمند خواهند بود. برای مثال، حوزه یورو و چین در سال 2024 چالش‌های بیشتری در وضعیت اقتصادی خود خواهند دید و کشورهایی مثل هند، نیجر و ویتنام رشد اقتصادی شاخصی خواهند داشت.

جدول زیر پیش‌بینی‌های مجمع جهانی اقتصاد از رشد کشورهای شاخص در سال 2024، متناظر با عملکرد دوره‌ای آن‌ها در سال 2023 است.

پیش بینی رشد اقتصادی کشورهای جهان
پیش بینی رشد اقتصادی کشورهای جهان
پیش بینی رشد اقتصادی کشورهای جهان
ادامه پیش بینی رشد اقتصادی کشورهای جهان

پیش‌بینی رشد اقتصادی برای کشورهای توسعه‌یافته

برای کشورهای توسعه‌یافته، چنانکه از جدول بالا نیز روشن است، میزان نزول در پیشرفت اقتصادی بسیار قابل‌توجه است؛ میانگین رشد اقتصادی این کشورها در 2022 نزدیک به 2.6 درصد بود که در سال 2023 به 1.5 درصد رسیده است و انتظار می‌رود در سال 2024 به کمتر از 1.4 درصد نیز برسد. با این حال کشورهایی مثل آمریکا فراتر از پیش‌بینی‌های قبلی عمل کرده‌اند و بهبودهایی را در اقتصاد خود دیده‌اند؛ در مقابل، کشورهای حوزه یورو و بخصوص انگلیس و آلمان عملکردی حتی بدتر از پیش‌بینی‌های سال قبل خود داشتند.

پیش‌بینی می‌شود نزدیک به 90 درصد از کشورهای توسعه‌یافته رشد اقتصادی کمتری نسبت به سال 2023 را در سال 2024 تجربه کنند. نرخ بیکاری نیز در این کشورها 0.1 درصد بدتر خواهد شد؛ هرچند کشورهایی چون کانادا، انگلیس و آمریکا بهبودهایی 1، 0.9 و 0.2 درصدی را تجربه کرده‌اند.

برای کشور آمریکا بخصوص، رشد اقتصادی در 2023، 2.1 بوده و در 2024 پیش‌بینی می‌شود تا 1.5 درصد کاهش یابد. 6 ماه آخر سال 2023 آمریکا با افزایش در مصرف و حفظ مطلوبیت در بازار کار و نرخ بیکاری همراه بوده است. با این وجود، عدم افزایش در حقوق کارکنان، متناسب با تورم، و کاهش پس‌انداز مردم به دلیل کرونا و شرایط آن بر رشد اقتصادی کشور تأثیر خواهد گذاشت و حتی نرخ موجود در سال 2024 کندتر نیز می‌گردد. نرخ بیکاری کشور آمریکا نیز از 3.6 در 2023، پیش‌بینی می‌شود به 4 درصد در 2024 برسد.

در منطقه یورو رشد اقتصادی از 3.3 درصد در سال 2022 به 0.7 درصد در سال 2023 رسیده که نشان از تأثیر بحران انرژی در اروپا بر رشد اقتصادی کشورهای این منطقه دارد. انتظار می‌رود در نیمه دوم 2024 این عدد به 1.2 درصد برسد. وضعیت برای کشورهایی چون آلمان حتی بدتر است، چنانکه رشد اقتصادی این کشور انتظار می‌رود منفی 0.5 درصد باشد. فرانسه وضعیت بهتری دارد و 1 درصد افزایش در رشد اقتصادی آن پیش‌بینی می‌شود.

وضعیت برای انگلیس بسیار بدتر است، چراکه نرخ رشد اقتصادی این کشور در 2022 نزدیک به 4 درصد بود و در 2023 به 0.5 درصد رسید. اما برای ژاپن روزهای خوبی در رشد اقتصادی پیش‌بینی می‌شود، چنانکه از 1 درصد رشد در 2022 به 2 درصد در سال 2023 رسیده است.

پیش‌بینی رشد اقتصادی برای بازارهای نوظهور و کشورهای درحال توسعه

برای این کشورها نزول در رشد اقتصادی برای بازه 2022 تا پایان 2023 چندان زیاد نبود، زیرا از 4.1 درصد به 4 درصد تغییر کرده است و انتظار می‌رود در 2024 نیز نتیجه‌ای مشابه حاصل شود. با این وجود، میزان رشد اقتصادی در نقاط مختلف جغرافیایی متناظر با این کشورها بسیار متفاوت است.

  • کشورهای در حال توسعه آسیایی: انتظار می‌رود میزان رشد اقتصادی این کشورها از 4.5 درصد در 2022 و 5.2 درصد در 2023 به 4.8 درصد در 2024 تغییر کند که همچنان در نوار صعودی نسبت به دوران پس از کرونا قرار می‌گیرد. برای کشوری چون هند رشد اقتصادی بسیار بالاتر و نزدیک به 6.3 در سال 2023 بود و در سال 2024 با احتمال زیاد همین نرخ یا بیشتر از آن تکرار می‌شود. هند جزء اقتصادهایی است که رشد اقتصادی بسیار سریعی دارد و ممکن است در چند سال و دهه آینده رقیبی جدی برای چین باشد.
  • کشورهای در حال توسعه اروپایی: این کشورها نیز از وضعیت بحرانی اروپا صدمه دیده‌اند و رشدی که در سال 2023 تجربه‌ کردند، 2.4 درصد رشد اقتصادی، احتمالا در 2024 به 2.2 برسد. برای روسیه که درگیر جنگ است نرخ رشد در 2022 منفی 2.1 و در 2023 نزدیک به 2.2 بود. جالب است که اوکراین نیز در سال 2023 رشد اقتصادی بهتری نسبت به 2022 را شاهد بوده است.
  • کشورهای لاتین و حوزه کارائیب: وضعیت رشد اقتصادی در این منطقه نیز چندان مطلوب نیست و از 4.1 درصد در 2022 به 2.3 درصد در 2023 نزول کرده و در سال 2024 نیز کم و بیش به همین شکل خواهد بود. با این وجود، نمونه‌هایی با رشد قابل‌توجه نیز یافت می‌شوند؛ برای مثال برزیل در 2023 نزدیک به 3.1 درصد رشد اقتصادی را تجربه کرده است.
  • خاورمیانه و آسیای مرکزی: در سال 2022 رشد اقتصادی این منطقه نزدیک به 5.6 درصد بود که در سال 2023 به 2 درصد کاهش یافت. با این حال، سال 2024 وضعیت برای این منطقه مطلوب‌تر و نزدیک به 3.4 درصد رشد خواهد بود. عربستان سعودی یکی از کشورهایی است که بیشترین نزول را شاهد بوده و از 8.7 درصد در سال 2022 به 0.8 درصد رشد در 2023 رسیده است. سودان با منفی 18.3 درصد در 2023 جزء کشورها با بدترین وضعیت اقتصادی بوده است.
  • منطقه آفریقا: در این منطقه نیز انتظار می‌رود رشد 3.3 درصدی سال 2023 با افزایش قابل‌توجهی به 4 درصد در سال 2024 برسد. کشورهایی چون نیجر، لیبی و نیجریه عملکرد مطلوب‌تری داشته‌اند و توانسته‌اند رشد مثبت خود را برای چندمین سال پیاپی حفظ کنند.

کشورها با بیشترین نرخ رشد اقتصادی

آینده‌دارترین کشورها از نظر رشد اقتصادی
آینده‌دارترین کشورها از نظر رشد اقتصادی

در این بخش 5 کشور دنیا را معرفی می‌کنیم که سریع‌ترین رشد را از نظر اقتصادی تجربه می‌کنند.

گویان Guyana

کشور گویان در منطقه آمریکای جنوبی قرار دارد، زبان رسمی آن‌ها انگلیسی است و کمتر از 1 میلیون جمعیت کشور است. با فاصله قابل‌توجه از بقیه، گویان سریع‌ترین رشد اقتصادی را در چند سال آینده تجربه خواهد کرد (نزدیک به 26 درصد تا سال 2026).

استخراج نفت در گویان در سال 2019 شروع شد و تنها در 2 سال به 100 هزار بشکه در روز رسید. با پیش‌بینی بانک جهانی، انتظار می‌رود در سال 2024 این میزان از صادرات به 400 هزار بشکه در روز نیز برسد. این رشد فوق‌العاده در صادرات ذخایر نفتی کشور باعث افزایش درآمد سرانه جمعیتِ کم آن و ارتقاء سطح رفاه در کشور خواهد شد.

ماکائو Macao

ماکائو کشوری در همسایگی چین است که تا سال 1999 مستعمره کشور پرتغال بود؛ ماکائو را با مجسمه‌های غول‌پیکر آن در نوار ساحلی‌اش می‌شناسند. ماکائو که به لس آنجس آسیا مشهور است نزدیک به 700 هزار جمعیت دارد و دومین کشور دنیا از نظر سرعت رشد اقتصادی است.

بخش عمده‌ای از رشد کنونی و آتی این کشور مرتبط با حذف محدودیت‌های کرونا و بازگشت توریست‌ها، بخصوص توریست‌های چینی، به این کشور است. به جز صنعت توریسم و شرط‌بندی‌، ماکائو صنعت یا محصولات خاصی ندارد و پس از طی این دوره چند ساله رشد آن دوباره عادی می‌شود.

فیجی Fiji

فیجی کشوری در اقیانوس آرام جنوبی با جمعیت تقریبی 1 میلیون نفر است. این کشور از 300 جزیره تشکیل شده و درآمد اصلی آن از صنعت توریسم، بخصوص از نیوزیلند و استرالیا، است. در دوران کرونا GDP این کشور نزدیک به 15 درصد کاهش یافت و اکنون در زمان بهبود قرار دارد. انتظار می‌رود در بازه زمانی 2023 تا 2026، فیجی سالانه 7 درصد رشد اقتصادی را به خود ببیند.

نیجر Niger

نیجر کشوری در غرب آفریقا و در همسایگی لیبی است که جمعیتی نزدیک به 15 میلیون نفر دارد. رشد اقتصادی پیش‌بینی شده برای 4 سال آینده نیجر 7.6 درصد سالانه است. اصلی‌ترین منشأ برای این رشد، افزایش در استخراج نفت و صادرات آن به کشورهای دیگر است. خط لوله جدید آن به طول 2000 کیلومتر قرار است در 2024 افتتاح شود  و صادرات به مرزهای دورتر نیجر کلید بخورد.

با این حال، در این بازه که کشور نیجر رشد اقتصادی را شاهد است، همچنان جزء کشورهای فوق‌العاده فقیر خواهد ماند، کشوری که مدیریت درستی در استفاده از منابع نفتی خود ندارد و رشد جمعیت آن 3 درصد است که سرانه درآمد را برای آن ثابت نگه داشته است.

لیبی Libya

کشور لیبی آخرین در لیست کشورها با سریعترین نرخ در رشد اقتصادی است. این کشورِ صادرکننده نفت پیش‌بینی شده که در 2024 تا 2026 سالانه نزدیک به 7 درصد رشد را به خود ببیند. با افزایش قیمت نفت و نیاز مضاعف به آن، انتظار می‌رود در سال‌های بعد از آن نیز، حداقل تا 2030، لیبی همچنان جزء کشورها با رشد اقتصادی مطلوب باشد. با این حال، این کشور از نظر سیاسی بسیار متزلزل است و چند دولتی بودن آن امکان پیشرفت در حوزه‌های دیگر صنعتی و اجتماعی را از آن گرفته است.

جمع‌بندی

با ادامه‌دار شدن جنگ روسیه و اوکراین، نیاز اروپا به تأمین سوخت از کشورهای دیگر باعث شده که اقتصادهای نه چندان آشنایی ظهور کنند که اتفاقا جزء کشورهای فقیر دنیا نیز هستند. این کشورها ثبات سیاسی چندانی ندارند و همین امر باعث می‌شود که درآمد حاصل از فروش نفت حتی برای این مقطع کوتاه زمانی نیز برای پیشرفت صنعتی کشور کارایی چندانی نداشته باشد.

ازطرفی، انتظار می‌رود تا سال 2050 وابستگی کشورهای صنعتی به سوخت‌های فسیلی به شکل فوق‌العاده چشم‌گیری کاهش یابد و همین امر باعث نزول وضعیت اقتصادی کشورهایی خواهد شد که وابستگی شدیدی به فروش نفت یا دیگر سوخت‌های فسیلی دارند.

بنابراین، کشورهای صادرکننده این سوخت‌ها یک بازه 20 تا 30 ساله در اختیار دارند تا از افزایش قیمت‌ها و نیاز کشورها به صنعتی‌سازی و دیجیتالی سازی فرایندهای خود بهره بگیرند و چهارچوبی برای دوران پس از سوخت‌های فسیلی تعریف کنند. به ویژه، فناوری و سرمایه‌گذاری بر روی آن آینده‌دارترین استراتژی برای هر کشوری است و سرمایه کنونی حاصل از فروش نفت می‌تواند اهرم قدرتمندی برای پیشرفت در این حوزه گردد.

سوالات متداول

بزرگترین اقتصاد دنیا چه کشوری است؟

در حال حاضر، آمریکا بزرگترین اقتصاد دنیا است. GPD این کشور نزدیک به 25 تریلیون دلار است که با فاصله‌ای مطمئن از چین و ژاپن قرار گرفته است. تا قبل از سال 2021 آلمان در رده سوم بود که به تازگی جای خود را به ژاپن داده است.

تولید ناخالص داخلی ایران چقدر است؟

در سال 2022 و بنا بر گزارش بانک جهانی، تولید ناخالص داخلی ایران 413 میلیارد دلار بوده است که نسبت به سال 2021 نزدیک به 53 میلیارد دلار رشد را نشان می‌دهد.

چند درصد از تولید ناخالص داخلی ایران نفت است؟

به طور تقریبی 24 درصد از تولید ناخالص داخلی ایران به صادرات نفت مرتبط است. بخش‌های دیگر چون کشاورزی در رده‌های بعدی ازنظر تأثیرگذاری بر GDP ایران قرار دارند.

دیدگاهتان را بنویسید

لطفا نظر خود را وارد کنید
لطفا نام خود را اینجا وارد کنید